[23.] ­čŹŽÔŁä´ŞĆ NIEZWYK┼üA HISTORIA LOD├ôW. Ile naprawd─Ö maj─ů lat?

Chyba nie ma drugiego smako┼éyku, kt├│ry tam mocno kojarzy┼éby si─Ö z latem, jak w┼éa┼Ťnie lody. Na patyku, w ro┼╝ku sprzedawane na ga┼éki, w pucharku z owocami i bit─ů ┼Ťmietan─ů, zakr─Öcone w┼éoskie i owocowe lub o smaku cola-coli wysuwane z tubki. Ka┼╝dy znajdzie form─Ö, kt├│ra odpowiada mu najbardziej. Podobnie ze smakiem: od klasycznej wanilii, truskawki i czekolady przez pistacj─Ö, cytryn─Ö i solony karmel po do┼Ť─ç kontrowersyjn─ů gum─Ö do ┼╝ucia, bekon czy marchewkowe curry. Lody nie znaj─ů ogranicze┼ä.

Jednak czy zastanawiali┼Ťcie si─Ö kiedy┼Ť, jak i kiedy to wszystko si─Ö zacz─Ö┼éo? Jakimi smakami zajadali si─Ö nasi przodkowie, a tak┼╝e dlaczego to w┼éa┼Ťnie w┼éoskie gelato uchodz─ů za najlepsze lody na ┼Ťwiecie? Ponadto co z lodami w┼éoskimi ┼é─ůczy Margaret Thatcher oraz ile razy li┼╝e si─Ö jedn─ů ga┼ék─Ö lod├│w?
O tym wszystkim usłyszycie w dzisiejszym odcinku podcastu ZMACZNEGO.

[transkrypcja odcinka znajduje si─Ö poni┼╝ej]

Linki, kt├│re mog─ů Ci si─Ö przyda─ç:

Podcast ZMACZNEGO
https://zmacznego.com

Instagram
https://www.instagram.com/zmaczne.go/

Facebook
https://www.facebook.com/PodcastRADIOaktywny/

E-mail
podcastradioaktywny@gmail.com

Subskrybuj – s┼éuchaj gdzie chcesz i kiedy chcesz

Subskrybuj:  iTunes | RSS| Stitcher| Spotify

Zosta┼ä Patronem – do┼é├│┼╝ swoj─ů cegie┼ék─Ö!

 

TRANSKRYPCJA

Je┼Ťli ┼╝yli┼Ťcie w latach dziewi─Ö─çdziesi─ůtych to z du┼╝ym prawdopodobie┼ästwem doskonale pami─Ötacie t─Ö melodyjk─Ö. To w┼éa┼Ťnie za jej spraw─ů wszystkie dzieciaki w okolicy wiedzia┼éy, ┼╝e nadje┼╝d┼╝a ON! ┼╗├│┼éty busik z lodami od Family Frost. Chyba nie ma drugiego smako┼éyku, kt├│ry tam mocno kojarzy┼éby si─Ö z latem, jak w┼éa┼Ťnie lody. Na patyku, w ro┼╝ku sprzedawane na ga┼éki, w pucharku z owocami i bit─ů ┼Ťmietan─ů, zakr─Öcone w┼éoskie i owocowe lub o smaku cola-coli wysuwane z tubki. Ka┼╝dy znajdzie form─Ö, kt├│ra odpowiada mu najbardziej. Podobnie ze smakiem: od klasycznej wanilii, truskawki i czekolady przez pistacj─Ö, cytryn─Ö i solony karmel po do┼Ť─ç kontrowersyjn─ů gum─Ö do ┼╝ucia, bekon czy marchewkowe curry. Lody nie znaj─ů ogranicze┼ä.
Jednak czy zastanawiali┼Ťcie si─Ö kiedy┼Ť, jak i kiedy to wszystko si─Ö zacz─Ö┼éo? Jakimi smakami zajadali si─Ö nasi przodkowie, a tak┼╝e dlaczego to w┼éa┼Ťnie w┼éoskie gelato uchodz─ů za najlepsze lody na ┼Ťwiecie?
O tym wszystkim usłyszycie w dzisiejszym odcinku podcastu ZMACZNEGO.

Historia lod├│w nie jest jednoznaczna. Nic jednak dziwnego, skoro ich pocz─ůtki datuje si─Ö nawet na cztery tysi─ůce lat przed nasz─ů er─ů! Przepraszam?? Tak, dobrze s┼éyszycie. Wed┼éug niekt├│rych ┼║r├│de┼é, mro┼║nym deserem cieszyli si─Ö ju┼╝ mieszka┼äcy Mezopotamii. Zatrudniano tam biegaczy, kt├│rzy pokonywali setki kilometr├│w, aby zdoby─ç ┼Ťnieg oraz l├│d, kt├│rymi ch┼éodzono napoje serwowane na ceremoniach religijnych oraz bankietach. Nawet w niekt├│rych fragmentach biblii mo┼╝na znale┼║─ç fragmenty m├│wi─ůce o kr├│lu Salomonie, kt├│ry uwielbia┼é pi─ç ch┼éodzone napoje w czasie ┼╝niw.
Pewnie zastanawiacie si─Ö teraz, jak radzono sobie bez dost─Öpu do zamra┼╝arek. W tym celu wykopywano g┼é─Öbokie do┼éy, w kt├│rych magazynowano ┼Ťnieg oraz l├│d, a nast─Öpnie zakrywano, np. s┼éom─ů. Podczas wykopalisk archeologicznych odkryto takie ÔÇ×lodowe domyÔÇŁ w Chinach (VII w. p.n.e. cho─ç mog┼éy by─ç u┼╝ywane kilkaset lat wcze┼Ťniej) oraz w antycznym Rzymie i Grecji (III w. p.n.e.). To w┼éa┼Ťnie tam Aleksander Wielki delektowa┼é si─Ö mro┼╝onymi napojami z dodatkiem miodu lub wina.

Nie ma w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e ┼Ťnieg z dodatkiem miodu nie do ko┼äca przypomina dzisiejsze lody. Jednak to, czym rozkoszowali si─Ö cesarze z dynastii Tang (mi─Ödzy 618 a 907r. w Chinach) ju┼╝ bardziej kojarzy si─Ö z dzisiejszym odpowiednikiem. Do produkcji mlecznych lodo-podobnych przysmak├│w wykorzystywali oni mleko krowie, bawole lub kozie, kt├│re podgrzewali z dodatkiem m─ůki. Nast─Öpnie dodawali kamfor─Ö, czyli aromatyczn─ů` substancji zbieranej z wiecznie zielonych drzew. Jej dodatek wzmacnia┼é tekstur─Ö oraz smak lod├│w. Otrzyman─ů mas─Ö umieszczano w metalowych rurkach, kt├│re opuszczano do wype┼énionych lodem basen├│w, do momentu zamro┼╝enia. Podobnie przebiega proces produkcji kulfi, czyli popularnych w po┼éudniowej cz─Ö┼Ťci Azji lod├│w, jednak do nich powr├│cimy p├│┼║niej.

O tym, ┼╝e mi┼éo┼Ť─ç do mro┼╝onego deseru nie zna granic mo┼╝e ┼Ťwiadczy─ç fakt, ┼╝e r├│wnie┼╝ Arabowie znale┼║li w┼éasny spos├│b na produkcje lod├│w. W Ksi─Ödze sorbet├│w z XI w. mo┼╝emy przeczyta─ç o Shrbie, czyli syropie cukrowym, kt├│rego u┼╝ywali tamtejsi aptekarze. W zale┼╝no┼Ťci od potrzeb mieszano go z owocami, leczniczymi zio┼éami, przyprawami lub kwiatami. Spo┼╝ywano go na ciep┼éo lub zimno. Zimn─ů wersj─Ö mo┼╝na uzna─ç za protoplast─Ö dzisiejszych sorbet├│w. Co ciekawe w tym czasie wyhodowano 400 r├│┼╝nych gatunk├│w ro┼Ťlin, kt├│re wykorzystywano do ich produkcji.

Jak mogli┼Ťcie ju┼╝ wcze┼Ťniej us┼éysze─ç, do przechowywania lodu wykopywano specjalne do┼éy, kt├│re pozwala┼éy utrzyma─ç nisk─ů temperatur─Ö. Sycylijskie neviere, czyli lodownie mia┼éy 2-3 metry g┼é─Öboko┼Ťci i wed┼éug niekt├│rych ┼║r├│de┼é mo┼╝emy przeczyta─ç, ┼╝e pojawi┼éy si─Ö ju┼╝ w XI w., cho─ç wi─Ökszo┼Ť─ç wskazuje dopiero na rok 1546 r. By┼éy one budowane w miejscach, gdzie w czasie zimy, powiewy wiatru kierowa┼éy ┼Ťnieg prosto do schronu. W lecie zamro┼╝on─ů mas─Ö ci─Öto kilofami, klinami i ┼éopatami. Nast─Öpnie wa┼╝─ůce 120-150 kg bloki owijano li┼Ť─çmi oraz workami i transportowano do kupc├│w.

R├│wnie┼╝ w XVI w. dosz┼éo do kluczowego zdarzenia. W wi─Ökszo┼Ťci artyku┼é├│w mo┼╝emy znale┼║─ç informacje, ┼╝e lody w dzisiejszej formie zawdzi─Öczamy podr├│┼╝nikowi Marco Polo, kt├│ry podczas swojej podr├│┼╝y do Chin w XIV w. spr├│bowa┼é tamtejszych lod├│w i wykrad┼é przepis. Jest w tym sporo prawdy, aleÔÇŽ No w┼éa┼Ťnie, diabe┼é tkwi w szczeg├│┼éach, a dok┼éadniej w nauce. Bo to w┼éa┼Ťnie w┼éoscy naukowcy, a nie cukiernicy przeprowadzili eksperyment, w kt├│rym naczynie wype┼éniono pokruszonym lodem i obficie posypano sol─ů. Nast─Öpnie w┼éo┼╝ono drugi naczynie, w kt├│rym szczelnie zamkni─Öto s┼éodk─ů mas─Ö. Zauwa┼╝ono, ┼╝e topniej─ůcy pod wp┼éywem soli l├│d obni┼╝a temperatur─Ö kremu i zamienia go w.. lody! Eksperyment inspirowany opowie┼Ťciami Marco Polo, opisa┼é w 1530 r. uczony, Marco Zimar.

Cho─ç jak sami s┼éyszycie pochodzenie lod├│w nie jest jednoznaczne, to nie ma w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e to W┼éochy przys┼éu┼╝y┼éy im si─Ö najbardziej. W┼éosi pokochali ten deser do tego stopnia, ┼╝e nie tylko cukiernicy po┼Ťwi─Öcali mu sporo uwagi.

Jedn─ů z takich postaci by┼é Bernardo Buontalenti, rze┼║biarz, malarz, in┼╝ynier┬áwojskowy i┬áscenograf, jeden z najwa┼╝niejszych i najbardziej wp┼éywowych artyst├│w drugiej po┼éowy┬áXVI wieku.
Jednak opr├│cz tego by┼é znany z wyprawiania najlepszych bankiet├│w we Florencji. By─ç mo┼╝e cieszy┼éy si─Ö one tak─ů s┼éaw─ů dzi─Öki lodom, kt├│re stworzy┼é Bernardo Kto wie. Pewne jest, ┼╝e to w┼éa┼Ťnie on w przeno┼Ťni i dos┼éownie wprowadzi┼é lody na bazie ┼Ťmietany i jajek na salony. Aby uczci─ç tego wspania┼éego artyst─Ö mo┼╝ecie przy okazji wizyty we W┼éoszech skusi─ç na ga┼ék─Ö Buontalenti, czyli lod├│w na bazie ┼Ťmietanki, mleka, cukru i jajek.

Na kartach historii lod├│w bardzo mocno zapisa┼é si─Ö rok 1686r. Wtedy to w┼éa┼Ťnie lody przekroczy┼éy granice W┼éoch i zaw─Ödrowa┼éy do Francji, a dok┼éadniej do Pary┼╝a. Sycylijczyk Francesco Procopio Cuto, kt├│ry po emigracji zmieni┼é godno┼Ť─ç na Fran├žois Procope des Couteaux, otworzy┼é Le Procope, kawiarni─Ö w kt├│rej Francuzi poznali smak i przyjemno┼Ť─ç p┼éyn─ůc─ů z sorbet├│w. Lodziarnia od pocz─ůtku by┼éa odwiedzana przez elit─Ö. Maria Antonina, Napoleon, Victor Hugo, Benjamin Franklin czy nasz rodak Fryderyk Chopin, ch─Ötnie przesiadywali przy Rue de l ‘Ancienne Com├ędie 13. Le Procope jest uznawana za najstarsz─ů kawiarni─Ö w Pary┼╝u, a samego Francesco Procopio Cuto uznaje si─Ö za ÔÇ×ojca w┼éoskich gelatoÔÇŁ.

Pocz─ůtkowo lody by┼éy zarezerwowane wy┼é─ůcznie dla os├│b z najwy┼╝szych warstw spo┼éecznych. Z czasem jednak ich dost─Öpno┼Ť─ç zacz─Ö┼éa wzrasta─ç. Paryscy cukiernicy wci─ů┼╝ poszerzali swoj─ů wiedz─Ö i pr├│bowali odtworzy─ç smak tego wyj─ůtkowego deseru w domowym zaciszu. Chocia┼╝ pocz─ůtkowo podstawowym smakiem by┼é cytrynowy, szybko gama lod├│w poszerzy┼éa si─Ö o truskawkowe, ananasowe, porzeczkowe czy gruszkowe.

By─ç mo┼╝e wyczekujecie momentu, w kt├│rym w ko┼äcu powiem o smaku, bez kt├│rego obecnie trudno wyobrazi─ç sobie pucharek wype┼éniony lodami. W porz─ůdku. Pom├│wmy wi─Öc o czekoladzie. Wspomina┼é o niej w┼éoski namiestnik, Antonio Latini z Marche. W ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Scalco alla modernaÔÇŁ, wydanej w Neapolu w 1692 r. zebra┼é swoje do┼Ťwiadczenia, refleksj─Ö i wiedz─Ö z zakresu kulinari├│w. W rozdziale po┼Ťwi─Öconym lodom oraz sorbetom spisa┼é wiele cennych przepis├│w na bazie czekolady. Latini okaza┼é si─Ö innowatorem i przewidzia┼é trendy, kt├│re nadesz┼éy w kolejnym wieku.

Wiek osiemnasty przyni├│s┼é z kolei informacje, kt├│re ucieszy┼éy wszystkich fan├│w mro┼║nych deser├│w. Neapolita┼äski lekarz dr Filippo Baldini wyda┼é najpierw w 1775 r., a nast─Öpnie w 1784 r. poszerzone wydanie ksi─ů┼╝ki pt. ÔÇ×De ÔÇÖSorbettiÔÇŁ. Baldini przeciwstawi┼é si─Ö w niej medykom, kt├│rzy odradzali jedzenie sorbet├│w. Stwierdzi┼é on bowiem, ┼╝e s─ů one ÔÇ×wytworem najbardziej wyrafinowanego ludzkiego rozumu i stanowi─ů jedn─ů z wielu konsekwencji dobrze uporz─ůdkowanego spo┼éecze┼ästwa, czyli zysku i ÔÇ×przyjemno┼ŤciÔÇŁ. (…) Dlatego sorbety ze wzgl─Ödu na cukier, s├│l i zimno musz─ů dawa─ç w naszym ciele niesko┼äczenie dobre efektyÔÇŁ.

Kolejny prze┼éomowy moment w historii lod├│w nast─ůpi┼é w XIX w. Zacz─Ö┼éo si─Ö od Michaela Faradaya, angielskiego chemika i fizyka, kt├│ry po odkryciu pewnych zwi─ůzk├│w chloru, up┼éynni┼é je i tym samym stworzy┼é prost─ů metod─Ö skraplania gaz├│w. Nast─Öpnie Carre opatentowa┼é system ch┼éodniczy dzia┼éaj─ůcy na spr─Ö┼╝ony amoniak, a wkr├│tce po tym Carl Paul Gottfried von Linde in┼╝ynier, naukowiec i profesor na Uniwersytecie Technicznym w Monachium pom├│g┼é w pionierskim ch┼éodzeniu przemys┼éowym, co jest powszechnie znane jako cykl Hampson-Linde, i wykorzysta┼é swoje odkrycia do zaplanowania maszyny do lodu i ch┼éodzenia.
Od tego momentu produkcja lod├│w obj─Ö┼éa swoim zasi─Ögiem niemal ca┼éy ┼Ťwiat, a magazynowany w lodowniach ┼Ťnieg powoli zacz─ů┼é traci─ç na znaczeniu.

Wiedza dotycz─ůca lod├│w stawa┼éa si─Ö coraz bardziej usystematyzowana czego dowodem mo┼╝e by─ç fragment ksi─ů┼╝ki kulinarnej w┼éoskiego kucharza Francesco Leonardiego, kt├│ry cho─ç na co dzie┼ä s┼éu┼╝y┼é na dworze rosyjskiej cesarzowej Katarzyny II Wielkiej, w swoich daniach przeplata┼é inspiracje z r├│┼╝nych kuchni, w tym r├│wnie┼╝ z polskiej.
W publikacji z 1808 r. pisa┼é nast─Öpuj─ůco:

Sorbety: woda, cukier, zio┼éa lecznicze, kwiaty, bulwy, przyprawy, owoce, warzywa: by┼éy i s─ů surowcami wykorzystywanymi do produkcji syrop├│w u┼╝ywanych do produkcji sorbet├│w; nawet wina, piwa lub likiery mog─ů by─ç cz─Ö┼Ťci─ů tej wspania┼éej rodziny przysmak├│w.

Lody: mleko i ┼Ťmietana, cukier, jajka, a nast─Öpnie dodatek czekolady, wanilii, orzech├│w laskowych, pistacji i wszystkiego, co oferuje natura, i kt├│re producent lod├│w chce wykorzysta─ç do budowy doskona┼éych domowych lod├│w.

Jest jeszcze inny, r├│wnie fundamentalny sk┼éadnik, kt├│ry trudno jest sobie wyobrazi─ç: powietrze; bez uwzgl─Ödnienia powietrza sorbet i lody nie by┼éyby tak ┼éagodnie s┼éodk─ů chmur─ů, kt├│r─ů ka┼╝dy zna i kocha. I wreszcie, wszystkie surowce ┼Ťwiata by┼éyby bezu┼╝yteczne, gdyby nie istnia┼éa my┼Ťl─ůca istota ludzka, pe┼éna pasji i profesjonalizmu: rzemie┼Ťlniczy producent lod├│w.

Opowiadaj─ůc o lodach trzeba wspomnie─ç o miejscach, dzi─Öki kt├│rym r├│wnie┼╝ my w Polsce poznali┼Ťmy smak doskona┼éych w┼éoskich gelato. Zoldo i Cadore to regiony w prowincji Belluno w Dolomitach. To w┼éa┼Ťnie stamt─ůd pochodzili doskonale wykwalifikowani rzemie┼Ťlnicy, kt├│rzy dzi─Öki ci─Ö┼╝kiej pracy i korzystaniu wy┼é─ůcznie z najwy┼╝szej jako┼Ťci sk┼éadnik├│w rozpropagowali w┼éoskie gelato na ┼Ťwiecie. Mi─Ödzy drug─ů po┼éow─ů XIX w. a pierwszymi dziesi─Öcioleciami XX w. wyemigrowa┼éy stamt─ůd tysi─ůce os├│b, kt├│re chcia┼éy na nowo u┼éo┼╝y─ç sobie o ┼╝ycie za granic─ů. Od Brazylii i Argentyny, przez Kanad─Ö i Japoni─Ö, po liczne kraje europejskie. W ka┼╝dym z tych miejsc rozpoczynali produkcje najlepszych lod├│w. Dzi─Öki nim ulice Pragi, Budapesztu, Warszawy, Lipska, Brna, Krakowa i Amsterdamu zape┼éni┼éy si─Ö kolorowymi w├│zkami, w kt├│rych migranci z Zoldo i Cadore trzymali a nast─Öpnie sprzedawali w┼éoskie gelato.

Ostatnie prze┼éomowe wydarzenie w dziejach lod├│w mia┼éo miejsce, gdy Louis Pasteur opracowa┼é proces pasteryzacji. Dzi─Öki niemu mo┼╝liwe jest wyeliminowanie patogennej flory i innych mikroorganizm├│w bez znacz─ůcej zmiany w┼éa┼Ťciwo┼Ťci fizykochemicznych produkt├│w poddanych obr├│bce. Proces polega na ogrzewaniu mieszaniny przez czas niezb─Ödny do rozbicia obci─ů┼╝enia bakteryjnego, a nast─Öpnie gwa┼étowne sch┼éodzenie mieszaniny do temperatury przechowywania. Ma┼ée pasteryzatory dla laboratori├│w rzemie┼Ťlniczych by┼éy odpowiedzi─ů na problemy sanitarne, kt├│re nag┼éo┼Ťni┼éy media w latach 50. XX w. Od tego momentu podwy┼╝szono i usystematyzowano standardy produkcyjne, dzi─Öki czemu lody nie tylko by┼éy smaczne, ale r├│wnie┼╝ bezpieczne dla zdrowia.

Tak pokr├│tce mo┼╝na stre┼Ťci─ç histori─Ö a w┼éa┼Ťciwie drog─Ö, jak─ů pokona┼é uwielbiany przez w┼éadc├│w ┼Ťnieg polany miodem do czas├│w, gdy wystarczy wej┼Ť─ç do osiedlowego sklepu, aby m├│c wybiera─ç spo┼Ťr├│d kilkunastu smak├│w lod├│w. Cho─ç w tej opowie┼Ťci zabrak┼éo jeszcze jednej informacji. Komu zawdzi─Öczamy najbardziej chrupi─ůcy element, czyli wafelek?
Sto┼╝ki do lod├│w, czyli absolutnie zgodne z trendem zero waste, pojemniki na lody zast─ůpi┼éy u┼╝ywane wcze┼Ťniej ma┼ée szklanki, papierowe torebki lub popularne w Pary┼╝u dwa ciastka, kt├│rymi przek┼éadano sprzedawane na ulicy lody. Co ciekawe w zdecydowanej wi─Ökszo┼Ťci artyku┼é├│w mo┼╝emy przeczyta─ç, ┼╝e tw├│rcom wafelk├│w by┼é Amerykanin Charles E. Miches, kt├│ry wprowadzi┼é je w 1904 r., gdy jednak nieco dok┼éadniej zag┼é─Öbimy si─Ö w temat trafimy na posta─ç Vittorio Marchioniego, kt├│ry opatentowa┼é sto┼╝ki 13.12.1903 r. w biurze patentowym w Waszyngtonie.

Przygotowuj─ůc si─Ö do dzisiejszego odcinka trafi┼éam na ciekaw─ů ksi─ů┼╝k─Ö pt. ÔÇ×Gelato, ice creams and sorbetsÔÇŁ. Jej autorka podj─Ö┼éa nie┼éatwe zadanie, jakim jest pr├│ba odpowiedzenia na pytanie, dlaczego to w┼éa┼Ťnie w┼éoskie lody, gelato, uchodz─ů za najlepsze na ┼Ťwiecie?
Pisze ona nast─Öpuj─ůco:
ÔÇ×Na pocz─ůtek, gelato nie oznacza ÔÇ×mro┼╝onej ┼Ťmietany, czyli w dos┼éownym t┼éumaczeniu ice creamÔÇŁ, w j─Özyku w┼éoskim oznacza ÔÇ×zamro┼╝oneÔÇŁ i pochodzi z gelare, co oznacza ÔÇ×zamra┼╝a─çÔÇŁ. Niekt├│rzy opisuj─ů jedzenie w┼éoskich lod├│w do oczyszczenie podniebienia. Zasadniczo gelato s─ů inne, poniewa┼╝ podawane s─ů w cieplejszej temperaturze ni┼╝ tradycyjne lody, a poniewa┼╝ s─ů ┼Ťwie┼╝o wytwarzane w ma┼éych partiach codziennie, smaki zachowuj─ů wspania┼é─ů czysto┼Ť─ç. Gelato jest stosunkowo nowoczesnym terminem – nazwa u┼╝ywana wcze┼Ťniej to mantecato, s┼éowo wywodz─ůce si─Ö od uderzania w procesie ubijania. Tw├│rca gelato jest naukowcem, kt├│ry wie, jak u┼╝y─ç w┼éa┼Ťciwej kombinacji cukr├│w i innych sk┼éadnik├│w, aby przekszta┼éci─ç lody w co┼Ť wznios┼éego. Odt┼éuszczone mleko w proszku ma wysok─ů lepko┼Ť─ç, a po zastosowaniu pomaga utrzyma─ç sk┼éadniki w zawiesinie i utrudnia tworzenie kryszta┼ék├│w lodu. Krem dodany do mieszanki ┼╝elowej wymaga silnych aromat├│w, aby przeciwdzia┼éa─ç bogactwu, ta r├│wnowaga wymaga umiej─Ötno┼Ťci w tworzeniu idealnego gelato. W niekt├│rych przypadkach wykorzystaj─ů troch─Ö naturalnego stabilizatora z gumy fasolowej, aby zapobiec tworzeniu si─Ö du┼╝ych kryszta┼ék├│w lodu. W gelaterii rzemie┼Ťlniczej produkt jest prezentowany w du┼╝ych witrynach o szklanych frontach, kt├│re s─ů przechowywane w temperaturze -14 ┬░ C. ┬áZanim gelati i sorbety zostan─ů nabrane na wafle i zjedzone na zewn─ůtrz, maj─ů odpowiedni─ů temperatur─Ö, aby zmaksymalizowa─ç wspania┼éy smak i konsystencj─Ö. Nadal istniej─ů gelaterie, kt├│re zachowuj─ů pojemniki ze stali nierdzewnej w starym stylu z pokrywkami. W du┼╝ych plac├│wkach kasjer siedzi przy drewnianej ladzie i oczekuje, a┼╝ zdecydujesz, ile smak├│w (gusti) chcesz zam├│wi─ç, zanim podejdziesz do kasy z pokwitowaniem. Oznacza to dobre spojrzenie na wszystkie oferowane mo┼╝liwo┼Ťci. Je┼Ťli lody s─ů dobre, cz─Östo czeka si─Ö d┼éugo. Dla W┼éoch├│w nie ma dobrego ani z┼éego czasu na konsumowanie lod├│w – 10 rano do p├│┼énocy i p├│┼║niej.ÔÇŁ

Skoro ju┼╝ jeste┼Ťmy przy temacie w┼éoskich lod├│w warto wspomnie─ç o tych lodach w┼éoskich, kt├│re popularno┼Ťci─ů w nadmorskich kurortach mog─ů rywalizowa─ç tylko z goframi z bit─ů ┼Ťmietan─ů. Na pocz─ůtek trzeba powiedzie─ç jedn─ů rzecz: to nie s─ů PRAWDZIWE LODY W┼üOSKIE. Ich nazwa pochodzi od maszyn, kt├│re pocz─ůtkowo produkowano w┼éa┼Ťnie we W┼éoszech, jednak ani smakiem, ani wygl─ůdem nie przypominaj─ů oryginalnych w┼éoskich gelato.
Co wi─Öcej tylko w Polsce, Francji i Brazylii okre┼Ťla si─Ö je mianem lod├│w w┼éoskich. W zale┼╝no┼Ťci od kraju stosuje si─Ö nazwy: soft serve, soft ice soft ice cream, softee (wszystkie nawi─ůzuj─ů do ich mi─Ökkiej konsystencji), ale r├│wnie┼╝ machine ice cream, american ice cream, merry crem, a tak┼╝e 99, kt├│rej u┼╝ywa si─Ö w Wielkiej Brytanii i nawi─ůzuje do batonika Cadbury, kt├│ry wtyka si─Ö w lody.

Lody w┼éoskie powsta┼éy w latach 30. ubieg┼éego wieku w Stanach Zjednoczonych. S─ů wykonane z podobnych sk┼éadnik├│w co lody tradycyjne, ale charakteryzuj─ů si─Ö bardziej mi─Ökk─ů i mniej g─Öst─ů konsystencj─ů. Jest to zas┼éuga wprowadzenia powietrza podczas zamra┼╝ania, kt├│re odbywa si─Ö maszynie. Og├│lnie przyjmuje si─Ö, ┼╝e idealna zawarto┼Ť─ç powietrza powinna wynosi─ç od 33% do 45% obj─Öto┼Ťci. Lody z automatu s─ů na og├│┼é ubo┼╝sze w t┼éuszcz mleczny (3% do 6%) w por├│wnaniu z tradycyjnymi (10% do 18%) i s─ů wytwarzane w temperaturze oko┼éo -4 ┬░ C, zwyk┼ée -15 ┬░.

Z lodami w┼éoskimi wi─ů┼╝e si─Ö pewna ciekawa historia. Pod koniec lat czterdziestych przysz┼éa premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher pracowa┼éa kr├│tko jako chemik dla producent├│w ┼╝ywno┼Ťci J. Lyons and Co., w czasie, gdy firma wsp├│┼épracowa┼éa z ameryka┼äskim dystrybutorem Mister Softee i opracowywa┼éa przepis na lody z automatu.
Dok┼éadna rola Thatcher jest niejasna, ale wed┼éug doniesie┼ä pracowa┼éa nad produktami lodowymi firmy, a tak┼╝e ciastami i ciastami. W zwi─ůzku z tym powsta┼éa anegdotka, prawdopodobnie rozpowszechniana przez jej przeciwnik├│w politycznych, m├│wi─ůca o tym, ┼╝e ÔÇ×wymy┼Ťlaj─ůcÔÇŁ lody, Thatcher ÔÇ×dodawa┼éa powietrza, obni┼╝a┼éa jako┼Ť─ç i zwi─Öksza┼éa zyskiÔÇŁ. Histori─Ö t─Ö wykorzystywano jako metafor─Ö polityki, kt├│r─ů prowadzi┼éa jako premier.

Przy okazji opowie┼Ťci o lodach w Chinach, wspomnia┼éam, ┼╝e ich produkcja przypomina┼éa proces powstawania kulfi. Jest to mro┼╝ony deser mleczny popularny w Indiach, na Sri Lance, w Pakistanie, Bangladeszu, Nepalu, Birmie i na Bliskim Wschodzie, a tak┼╝e powszechnie dost─Öpny w restauracjach serwuj─ůcych kuchnie z subkontynentu indyjskiego na ca┼éym ┼Ťwiecie.

Pod wzgl─Ödem wygl─ůdu i smaku Kulfi przypominaj─ů tradycyjne lody, ale s─ů od nich g─Östsze i bardziej kremowe. Wyst─Öpuj─ů w r├│┼╝nych smakach. Najpopularniejsze to ┼Ťmietanka, r├│┼╝a, mango, kardamon szafran i pistacje. Istniej─ů nowsze odmiany, takie jak jab┼éko, pomara┼äcza, truskawka, orzeszki ziemne i awokado. W przeciwie┼ästwie do lod├│w, Kulfi nie jest ubitym, g─Östym mro┼╝onym deserem w zwi─ůzku z tym jest czasami uwa┼╝any za odr─Öbn─ů kategori─Ö mro┼╝onych deser├│w mlecznych.

Na koniec kilka ciekawostek.

  • Jedn─ů ga┼ék─Ö lod├│w li┼╝e si─Ö oko┼éo 50 razy
  • Najpopularniejszym smakiem jest wanilia. Kolejne to czekolada, truskawka i ciasteczkowe.
  • Najpopularniejszym dodatkiem jest polewa czekoladowa.
  • Niedziela jest najbardziej dochodowym dniem dla sprzedawc├│w lod├│w.
  • Jednym z najbardziej nietypowych lod├│w by┼éy te o smaku hot-doga.
  • Szacuje si─Ö, ka┼╝dy W┼éoch zjada rocznie 10kg lod├│w.
  • Najwi─Ökszym producentem lod├│w s─ů Stany Zjednoczone, a lipiec jest uznawany za narodowy miesi─ůc lod├│w.

Cho─ç dzieje lod├│w w USA nie s─ů d┼éugie, obfituj─ů w niezwyk┼ée historie. Dlatego o nich us┼éyszycie w kolejnym odcinku podcastu ZMACZNEGO.

Źródła:
Caroline Weir, Robin Weir – “Ice Creams, Sorbets & Gelati: The Definitive Guide”
Linda Tubby┬á – “Gelato, ice creams and sorbets”
gelatieribergamaschi.it
mentalfloss.com/article/64474/first-ice-cream-ad-ever
toriavey.com/history-kitchen/the-history-of-ice-cream/
icecreamhistory.net
wikipedia.pl
wikipedia.it
wikipedia.com
todayifoundout.com/index.php/2013/06/the-history-of-ice-cream/
idfa.org/news-views/media-kits/ice-cream/the-history-of-ice-cream
gelatierizoldani.com/index.php/la-val-di-zoldo/storia-del-gelato-zoldano
gelateriasoban.com/it/il-nostro-gelato/il-gelato-zoldano.html

Utwory wykorzystane w podca┼Ťcie:
Trieste –┬áJosh Lippi & The Overtimers
Night Snow –┬áAsher Fulero
Ice Cream –┬áJoey Pecoraro
Sneaky Business –┬áBiz Baz Studio
Morning Mist –┬áQuincas Moreira
Our French Cafe – Jimmy Fontanez/Media Right Productions
Non Piu Andrai –┬áRon Meixsell
Yonder Hill and Dale –┬áAaron Kenny
Happy Haunts –┬áAaron Kenny

Print Friendly, PDF & Email

Dodaj komentarz