[25.] 馃崷 O p艂ywaj膮cej LODZIARNI ameryka艅skiej armii, czyli historia lod贸w w USA

Ostatnim razem (w 23. odcinku) opowiedzia艂am Wam kto wynalaz艂 lody oraz jak膮 drog臋 przeby艂y od uwielbianego przez staro偶ytnych w艂adc贸w 艣niegu polanego miodem, po dost臋pne w ka偶dym osiedlowym sklepiku wielosmakowe lody na patyku czy w ro偶ku. Tym razem zabieram Was za ocean, aby opowiedzie膰 Wam, w jaki spos贸b lody wp艂yn臋艂y na bieg historii nie tylko Stan贸w Zjednoczonych, ale i ca艂ego 艣wiata.
W tym odcinku us艂yszycie lodowym uzale偶nieniu jednego z najwa偶niejszych prezydent贸w USA, p艂ywaj膮cej lodziarni ameryka艅skiej armii w czasie II wojny 艣wiatowej oraz wielkim sporze z lodami w roli g艂贸wnej.

Pierwsza reklama lod贸w w USA – 藕r贸d艂o

Ameryka艅ski 偶o艂nierz z lodami – 藕r贸d艂o

Baked Alaska – 藕r贸d艂o


Bombe Glacee – 藕r贸d艂o

藕r贸d艂o

藕r贸d艂o

藕r贸d艂o

Przygotowywanie lod贸w z pomoc膮 maszynki do lod贸w Nancy M. Johnson

Linki, kt贸re mog膮 Ci si臋 przyda膰:

Podcast RADIOaktywny
https://podcastradioaktywny.pl

Instagram
https://www.instagram.com/zmaczne.go/

Facebook
https://www.facebook.com/PodcastRADIOaktywny/

E-mail
podcastradioaktywny@gmail.com

Subskrybuj – s艂uchaj gdzie chcesz i kiedy chcesz

Zosta艅 Patronem – do艂贸偶 swoj膮 cegie艂k臋!

TRANSKRYPCJA

Ostatnim razem opowiedzia艂am Wam kto wynalaz艂 lody oraz jak膮 drog臋 przeby艂y od uwielbianego przez staro偶ytnych w艂adc贸w 艣niegu polanego miodem, po dost臋pne w ka偶dym osiedlowym sklepiku wielosmakowe lody na patyku czy w ro偶ku. Je艣li wcze艣niej nie s艂yszeli艣cie tej opowie艣ci, to zach臋cam Was do nadrobienia 23. Odcinka podcastu ZMACZNEGO, w kt贸rym us艂yszycie wiele zaskakuj膮cych fakt贸w.

A teraz, prosz臋 zapi膮膰 pasy, ods艂oni膰 okna i prze艂膮czy膰 telefony na tryb samolotowy, bo udajemy si臋 za ocean, aby dowiedzie膰 si臋, w jaki spos贸b lody wp艂yn臋艂y na bieg historii Stan贸w Zjednoczonych oraz 艣wiata.

Najciekawsze historie opowiada si臋 przy stole. Nazywam si臋 Ma艂gosia Zmaczy艅ska i zabior臋 Ci臋 w niezwyk艂膮 podr贸偶 kulinarn膮. Zmacznego!

Z informacji, kt贸re znalaz艂am wynika, 偶e pierwsze wzmianki o lodach w Ameryce pojawi艂y si臋 jeszcze zanim powsta艂y Stany Zjednoczone. Pisa艂 o nich w li艣cie z 1744r. jeden z go艣ci gubernatora Maryland Williama Bladena, kt贸ry zosta艂 nimi pocz臋stowany na przyj臋ciu. Bior膮c jednak pod uwag臋, 偶e owy gubernator zmar艂 w 1718 roku, zastanawiam si臋, dlaczego list zosta艂 napisany tyle lat po jego 艣mierci. Z kolei inne 藕r贸d艂a wskazuj膮, 偶e list pochodzi艂 z 1700 roku, co mia艂oby znacznie wi臋cej sensu. Niemniej co艣 jednak musi by膰 na rzeczy, poniewa偶 by艂y to czasy, kiedy w Ameryce dominowali kolonizatorzy z Europy, w kt贸rej lody cieszy艂y si臋 ju偶 znacz膮 popularno艣ci膮, st膮d wcale nie dziwi ch臋膰 odwzorowania przepisu na nowym l膮dzie.

Cho膰 dok艂adny moment pojawienia si臋 lod贸w w Stanach mo偶e budzi膰 w膮tpliwo艣ci, pewne jest, 偶e ju偶 pod koniec XVIII w. by艂y one podawane jako deser po posi艂ku. Wzmianka na ich temat pojawi艂a si臋 w ksi膮偶ce Mary Smith 鈥濼he Complete Housekeeper & Cook鈥 w 1770r. Jednak co ciekawe, s艂owo wzmianka nie jest przypadkowe, poniewa偶 informacj臋 o lodach znajdziemy w rozdziale po艣wi臋conym waflom, a dok艂adnie sto偶kach waflowym. Chocia偶 wsp贸艂cze艣nie kojarz膮 si臋 nam one przede wszystkim, a mo偶e i wy艂膮cznie z lodami, kiedy艣 serwowano w nich r贸wnie偶 rozmaite musy i kremy owocowe.

W tym samym roku w Nowym Jorku powsta艂a pierwsza lodziarnia za艂o偶ona przez w艂oskiego imigranta Giovanniego Bosio. Niestety nie uda艂o mi si臋 odnale藕膰 na jej temat 偶adnych, bardziej szczeg贸艂owych informacji, co oznacz, 偶e nie znajdziemy ju偶 tego miejsca na mapie miasta.

Chocia偶 wiele os贸b wci膮偶 b艂臋dnie wierzy, 偶e reklama to wymys艂 wsp贸艂czesno艣ci, jej korzenie si臋gaj膮 r贸wnie odleg艂ych czas贸w, co lod贸w. A poniewa偶 wiadomo, 偶e jest ona d藕wigni膮 handlu, to w 1774r. skorzysta艂 z niej Filippo Lenzi, za艂o偶yciel firmy cukierniczo-cateringowej, kt贸ry jako pierwszy zareklamowa艂 lody publicznie.
Zamie艣ci艂 on w nowojorskiej gazecie og艂oszenie, kt贸re rozpocz膮艂 nast臋puj膮cymi s艂owami
鈥濿艂a艣nie przyby艂 z Londynu Monsieur Filippo Lenzi, cukiernik, kt贸ry produkuje i sprzedaje kandyzowane owoce, brandy, makarony, galaretki, dra偶etki, ka偶dy rodzaj s艂odyczy, z j臋czmieniem, bia艂ym lub br膮zowym cukrem, produkty mro偶one i owoce.鈥

Trzy lata p贸藕niej, 19.05.1777r., w New York Gazette Mercury, zamie艣ci艂 on kolejne og艂oszenie, w kt贸rym podzi臋kowa艂 swoim klientom za dotychczasowy patronat i poinformowa艂 o przeprowadzce na Hanover Square. Na koniec doda艂, 偶e lody b臋d膮 tam dost臋pne prawie codziennie.
Robi艂o to tym wi臋ksze wra偶enie, 偶e co warte zaznaczenia, w tym czasie lody by艂y zazwyczaj przygotowywane wy艂膮cznie na specjalne zam贸wienie ograniczonej klienteli.

Lody by艂y pocz膮tkowo czym艣, na co mogli pozwoli膰 sobie tylko najbogatsi. Ich produkcja wi膮za艂a si臋 z wysokimi kosztami. Nale偶a艂o posiada膰 przynajmniej jedn膮 krow臋, kt贸rej mleko lub 艣mietana nie by艂yby na sprzeda偶. Ponadto potrzebna by艂a do艣膰 du偶ych ilo艣ci cukru (pochodz膮cego z importu), a tak偶e soli (r贸wnie偶 importowanej). Wytwarzanie lod贸w wymaga艂o r贸wnie偶 lodu, kt贸ry musia艂 zosta膰 wyci臋ty na rzece w zimie i umieszczony w lodowej cha艂upie w nadziei, 偶e zachowa si臋 do lata (w wi臋kszo艣ci dom贸w nie by艂oby lodowej chaty). Wreszcie, robienie lod贸w wymaga艂o sporych nak艂ad贸w pracy, a wi臋kszo艣膰 rodzin nie mog艂a sobie pozwoli膰 na to, by cz艂onek rodziny lub s艂uga 鈥瀦marnowali鈥 si臋 na tak 鈥瀗iepowa偶ne danie鈥.

Jak sami s艂yszycie lody by艂y smako艂ykiem, na kt贸ry mogli pozwoli膰 sobie wy艂膮cznie najzamo偶niejsi. Do ich grona, bezsprzecznie, nale偶a艂 najwa偶niejszy cz艂owiek w kraju, pierwszy prezydent Stan贸w Zjednoczonych, George Washington. 殴r贸d艂a nie s膮 ze sob膮 zgodne, co do miejsca, w kt贸rym po raz pierwszy spr贸bowa艂 on mro藕nego deseru. Nie ulega natomiast w膮tpliwo艣ci, 偶e natychmiast podbi艂y one jego serce oraz kubki smakowe.
Dowodem na to mo偶e by膰 fakt, 偶e George Washington posiada艂 w swojej posiad艂o艣ci w Mount Vernon specjaln膮 maszyn臋 do robienia lod贸w oraz pe艂ne wyposa偶enie w postaci specjalnych 艂y偶ek, pojemnik贸w oraz 36 ma艂ych kubeczk贸w, zwanych ice pots, w kt贸rych serowano lody, kt贸rych konsystencja by艂a znacznie bardziej p艂ynna ni偶 znanych nam dzi艣 lod贸w. W archiwalnych dokumentach mo偶emy znale藕膰 informacj臋, 偶e tylko jednego lata prezydent wyda艂 na lody 200 dolar贸w (r贸wnowarto艣膰 dzisiejszych 5000 dolar贸w). Trudno si臋 jednak dziwi膰, skoro lody stanowi艂y nieodzowny element prezydencki obiad贸w czwartkowych. (Nie, to nie przypadek, 偶e r贸wnie偶 ja spotykam si臋 z Wami w czwartki.).

Kiedy nast臋pnym razem b臋dziecie rozp艂ywa膰 si臋 (nie, nawi膮zanie do zmiany stanu skupienia nie jest przypadkowe) nad smakiem Waszych lod贸w, pomy艣lcie sobie, 偶e prawdopodobnie to w艂a艣nie nad tym deserem zapada艂y decyzje, kt贸re zadecydowa艂y o przysz艂o艣ci Stan贸w Zjednoczonych. Dlaczego?
Poniewa偶 r贸wnie偶 trzeci prezydent, Thomas Jefferson mia艂 wielk膮 s艂abo艣膰 do lod贸w. Spr贸bowa艂 ich po raz pierwszy we Francji, gdzie przebywa艂 jeszcze jako sekretarz stanu. Z Europy przywi贸z艂 do swojej posiad艂o艣ci w Monticello specjaln膮 maszyn臋, dzi臋ki kt贸rej m贸g艂 cieszy膰 si臋 smakiem ulubionych lod贸w r贸wnie偶 na miejscu. Podobno opracowa艂 nawet 18-stopniow膮 receptur臋, kt贸ra obejmowa艂a m.in. r臋czne ubijanie 偶贸艂tek, cukru i 艣mietany.

To r贸wnie偶 on zapocz膮tkowa艂 zwyczaj serwowania lod贸w podczas bankiet贸w w Bia艂ym Domu. Jeden z go艣ci zauwa偶y艂, 偶e kulki zamro偶onej substancji w os艂onach z ciep艂ego ciasta, wykazuj膮ce ciekawy kontrast, jakby l贸d w艂a艣nie zosta艂 zabrany z pieca. Chocia偶 nazwa pojawi艂a si臋 kilkadziesi膮t lat p贸藕niej, by艂a to prawdopodobnie protoplasta dzisiejszej Baked Alaski. C贸偶 to takiego? Pod膮偶aj膮c za Wikipedi膮: Baked Alaska to deser przyrz膮dzony z zapieczonych lod贸w u艂o偶onych na spodzie ciasta biszkoptowego lub puddingu, dodatkowo przykryty pian膮 jajeczn膮 ubit膮 z cukrem. U艂o偶one na lodach produkty tworz膮 warstw臋 izolacyjn膮, chroni膮c膮 je przed roztopieniem. 聽Zapiekanie powinno trwa膰 bardzo kr贸tko – jedynie tyle, ile potrzeba na 艣ci臋cie piany w聽bez臋. Nazwa zosta艂a wymy艣lona w聽nowojorskiej聽restauracji Delmonico w聽1876聽na cze艣膰 艣wie偶o nabytego terytorium ameryka艅skiego –聽Alaski.

Lodowa tradycja w Bia艂ym Domu by艂a kultywowana r贸wnie偶 za kadencji 4. Prezydenta Jamesa Madisona, dzi臋ki jego 偶onie Dolly Madison. Us艂ysza艂a ona o niezwykle popularnej w Wilmingtonie firmie cateringowej prowadzonej przez Pani膮 Jeremiah Shadd (znan膮 r贸wnie偶 jako Ciocia Saliie Shadd). By艂a ona wyzwolon膮 czarn膮 niewolnic膮, kt贸ra zas艂yn臋艂a w艣r贸d lokalnej spo艂eczno艣ci swoim lodowym deserem sk艂adaj膮cym si臋 z mro偶onej 艣mietany, cukru i owoc贸w.
Pani Madison postanowi艂a spr贸bowa膰 chwalonej przez wszystkich potrawy. Tak mocno przypad艂a jej do gustu, 偶e deser ten zaserwowano na drugim balu inauguracyjnym jej m臋偶a w 1813r., a tak偶e sta艂 si臋 oficjalnym pocz臋stunkiem w Bia艂ym Domu. Lody te nazwano bombe glacee, poniewa偶 kszta艂tem przypomina艂y鈥 bomb臋.
W internecie (szczeg贸lnie angloj臋zycznym) znajdziemy wiele r贸偶nych przepis贸w na przygotowanie tego deseru. Og贸lna zasada jest taka, 偶eby okr膮g艂e lub p贸艂okr膮g艂e naczynie wy艂o偶y膰 np. foli膮 spo偶ywcz膮 a nast臋pnie utworzy膰 warstw臋 zewn臋trzn膮 (np. z pokruszonych ciastek, biszkopt贸w, bez itp.), kt贸ra przykryje lody. Nast臋pnie tak przygotowan膮 potraw臋 wk艂ada si臋 do zamra偶alnika i ch艂odzi przez kilka godzin. Po tym czasie otrzymujemy imponuj膮cy deser lodowy, kt贸ry kszta艂tem przypomina ciasto. Na polskich stronach r贸wnie偶 funkcjonuje podobne dania 鈥 bombowiec. Jednak w tym przypadku zamiast lod贸w, w 艣rodku mo偶emy znale藕膰 krem lub galaretk臋.Ostatnim prezydentem, kt贸ry przys艂u偶y艂 si臋 popularyzacji lod贸w by艂 Ronald Reagan, kt贸ry ustanowi艂 lipiec narodowym miesi膮cem lod贸w.

Regionem w USA, szczeg贸lnie mocno zwi膮zanym z lodami jest Filadelfia, kt贸ra ju偶 na pocz膮tku XIX w. zosta艂a uznana za ich stolic臋. To w艂a艣nie tam produkowano najwi臋cej lod贸w oraz prowadzono popularne lodziarnie, czyli tzn. domy lodowe sprzedaj膮ce mro藕ny przysmak. R贸wnie偶 w tym rejonie narodzi艂y si臋 lody 鈥濸hiladelphia鈥, czyli lody waniliowe bez dodatku jajek. Dzi臋ki ich braku, ca艂y proces produkcji mo偶na skr贸ci膰 do zaledwie 30 minut. To z kolei sprawia, 偶e jedz膮c je mo偶na cieszy膰 si臋 艣wie偶o艣ci膮, niemo偶liw膮 do uzyskania w przypadku lod贸w tradycyjnych, kt贸rych nie mo偶na zje艣膰 tego samego dnia, co zosta艂y wyprodukowane.
Z Filadelfi膮 wi膮偶膮 si臋 r贸wnie偶 dwa wa偶ne, dla historii lod贸w w Stanach Zjednoczonych, nazwiska. Pierwsze z nich to Augustus Jackson, Afroamerykanin, kt贸ry uznawany jest za tw贸rc臋 nowoczesnej produkcji lod贸w. Jemu te偶 Amerykanie zawdzi臋czaj膮 liczne przepisy z 1832r., w kt贸rych opracowa艂 specjalne mieszanki sk艂adnik贸w. Po porzuceniu pracy szefa kuchni w Bia艂ym Domu, przeprowadzi艂 si臋 do Filadelfii, gdzie wci膮偶 wymy艣la艂 i produkowa艂 lody.
Drug膮 osob膮, kt贸r膮 znaj膮 wszyscy mi艂o艣nicy mro偶onych s艂odyczy w USA jest Nancy M.Johnson, kt贸ra wed艂ug niekt贸rych 藕r贸de艂 pochodzi艂a z Filadelfii. To w艂a艣nie ona wywar艂a, prawdopodobnie, najwi臋kszy wp艂yw na rozpowszechnienie lod贸w w艣r贸d Amerykan贸w. W 1843 r. z艂o偶y艂a patent na r臋czn膮 zamra偶ark臋 do lod贸w (kt贸rej podstawowa konstrukcja jest u偶ywana do dzi艣).
Jej wynalazek znacznie upro艣ci艂 ca艂y proces i sprawi艂, 偶e ka偶dy m贸g艂 cieszy膰 si臋 smakiem lod贸w w zaciszu swojego domu, tym bardziej, 偶e wkr贸tce s贸l kamienna, nazywana sol膮 lodow膮, sta艂a si臋 tanim surowcem.
No dobrze, ale co ma s贸l do s艂odkiego deseru?
Je艣li s艂uchali艣cie wcze艣niejszego odcinka, to prawdopodobnie pami臋tacie, 偶e pod wp艂ywem soli, l贸d kt贸ry otacza艂 pojemnik z przygotowan膮 mas膮, szybciej topnia艂, jednocze艣nie przenosz膮c swoj膮 temperatur膮 na zawarto艣膰 pojemnika.
Na tej samej zasadzie opiera艂a si臋 maszynka opracowana przez Nancy M. Johnson. Wewn膮trz wiadra umieszczano puszk臋, w kt贸rej znajdowa艂a si臋 masa, czyli przysz艂e lody. Reszt臋 wiadra wype艂niano lodem i s贸l. Ich kontakt z wewn臋trznym wiadrem spowia艂, 偶e cienka warstwa mleka zamarz艂a wewn膮trz pojemnika. Obracaj膮ca si臋 艂opatka, kr臋cona korb膮, zdrapywa艂a zamro偶one mleko i pozwala艂a nowej warstwie zamarzn膮膰.

Je艣li jeste艣cie ciekawi, jak to w praktyce wygl膮da艂o, to zajrzyjcie na stron臋 zmacznego.com. Znajdziecie tam nie tylko filmik, na kt贸rym przy pomocy maszynki powstaj膮 lody, ale r贸wnie偶 wiele ciekawych zdj臋膰 rzeczy, o kt贸rych w tym momencie opowiadam.

Osob膮, o kt贸rej r贸wnie偶 warto wspomnie膰 jest Jacob Fussel, w艂a艣ciciel sklepu mleczarskiego, kt贸ry pewnego dnia 1851 r. ca艂kowicie odmieni艂 swoje 偶ycie.
Zauwa偶y艂 on bowiem, 偶e w przeciwie艅stwie do mleka, trudno jest mu przewidzie膰 popyt oraz poda偶 na 艣mietan臋, przez co cz臋sto zostaje z jej nadwy偶k膮. Postanowi艂 wi臋c, 偶e zamiast wyrzuca膰, zacznie j膮 przerabia膰鈥 na lody. Wkr贸tce po udanych pr贸bach, otworzy艂 pierwsz膮 komercyjn膮 fabryk臋 lod贸w w Seven Valleys w Pensylwanii, sk膮d poci膮gami wype艂nionymi lodem, wysy艂a艂 je do Baltimore. Bardzo szybko odni贸s艂 sukces, dzi臋ki czemu rozpocz膮艂 masow膮 produkcj臋, co pozwoli艂o obni偶y膰 koszty. To z kolei sprawi艂o, 偶e lody sta艂y si臋 bardziej dost臋pne w艣r贸d ni偶szych klas i szybko osi膮gn臋艂y ogromn膮 popularno艣膰.
Zaledwie 5 lat p贸藕niej Fussll dostarcza艂 ju偶 swoje wyroby do Waszyngtonu, Bostonu oraz Nowego Jorku, gdzie r贸wnie偶 w nied艂ugim czasie otworzono linie produkcyjne.Kilkadziesi膮t lat p贸藕niej, na rogu ulic Hillen i Exeter w Baltimore Towarzystwo Historyczne Maryland wznios艂o tablic臋 na cze艣膰 Jacoba Fussella, og艂aszaj膮c Baltimore 鈥瀖iejscem narodzin przemys艂u lodowego鈥. Podczas uroczysto艣ci rozdano dziesi臋膰 tysi臋cy darmowych kubeczk贸w lod贸w.

W 偶yciu niewiele jest rzeczy sta艂ych, jednak jest jedna, kt贸ra nie zna ogranicze艅 鈥 mi艂o艣膰, a szczeg贸lnie mi艂o艣膰 do jedzenia, o czym szczeg贸lnie mocno przekonali si臋 Amerykanie w czasie drugiej wojny 艣wiatowej.
Podczas I wojny 艣wiatowej wojsko potrzebowa艂o wystarczaj膮cej ilo艣ci jedzenia, aby walczy膰, dlatego r贸wnie偶 cywile byli zmuszeni ograniczy膰 swoje racje 偶ywieniowe. Produktem, kt贸ry rz膮d uzna艂 za nieistotny by艂y lody, a co za tym idzie cukier, kt贸ry trafi艂by do ich produkcji, zosta艂 skierowany gdzie indziej, pomimo pr贸艣b przemys艂u lodziarskiego. Sytuacja zmieni艂a si臋 drastycznie w ci膮gu nast臋pnych dw贸ch dekad, gdy Amerykanie zwr贸cili si臋 do lod贸w podczas Prohibicji jako substytutu alkoholu, a nast臋pnie podczas Wielkiego Kryzysu jako rzadkiej przyst臋pnej cenowo uczty. Lody kojarzy艂y si臋 z ameryka艅skim stylem 偶ycia. Kiedy wi臋c USA przyst膮pi艂y do II wojny 艣wiatowej, lody ruszy艂y z nimi.

W 1942 r., kiedy Japo艅czycy zestrzelili USA Lexington, drugi co do wielko艣ci lotniskowiec w arsenale marynarki wojennej, za艂oga porzuci艂a statek, ale zanim do tego dosz艂o, w艂ama艂a si臋 do zamra偶arki i zjad艂a wszystkie lody. Ci, kt贸rzy prze偶yli, opisuj膮 nabieranie lod贸w do he艂m贸w i zlizywanie ich do czysta przed opuszczeniem si臋 na Pacyfik.
Dla ka偶dego pilota uratowanego z wody przez niszczyciela eskorty, lotniskowce dawa艂y mniejszym statkom nagrod臋 w postaci dwudziestu galon贸w lod贸w. Prasa donosi艂a, 偶e 鈥嬧媝riorytetem w zakresie zam贸wie艅 wojskowych by艂y lody, s艂odycze, napoje bezalkoholowe, guma do 偶ucia i wyroby tytoniowe. Wszystkie te produkty uwa偶ano za istotne dla utrzymania morale 偶o艂nierzy.

Aleee to nie wszystko. W 1945 r. Marynarka Wojenna zleci艂a, na zachodnim Pacyfiku, budow臋 pierwszych na 艣wiecie 鈥瀙艂ywaj膮cych lodziarni鈥. Tak, dobrze s艂yszycie 鈥 p艂ywaj膮cych lodziarni! Salon by艂 bark膮 z betonu ch艂odniczego. Nie mia艂a ona silnika, dlatego by艂a holowana przez inne statki. W ci膮gu 7 minut p艂ywaj膮ce lodziarnie by艂y w stanie wyprodukowa膰 10 galon贸w lod贸w, co daje jakiej 37 litr贸w. Ich budowa kosztowa艂a milion dolar贸w. Jednak czym s膮 pieni膮dze w stosunku do zadowolenia 偶o艂nierzy, kt贸rzy w czasie trwaj膮cej wojny mogli cieszy膰 si臋 smakiem ukochanych 艂akoci?
Warto jednak pami臋ta膰, 偶e wojna to przede wszystkim czas niedobor贸w i zwi膮zanych z nimi ogranicze艅 w艣r贸d cywil贸w. Dlatego w czasie jej trwania, rz膮d by艂 zmuszony racjonowa膰 zu偶ycie mleka i cukru, u偶ywanych do produkcji lod贸w. Zaraz po zako艅czeniu wojny i zniesieniu kontroli nad spo偶yciem produkt贸w mlecznych, Ameryka 艣wi臋towa艂a swoje zwyci臋stwo鈥 lodami. W 1946 r. Amerykanie zjedli ponad 20 litr贸w lod贸w na osob臋.

Tak pokr贸tce wygl膮da historia lod贸w w USA. No w艂a艣nie, lod贸w. Przyznacie, 偶e jest to bardzo og贸lne stwierdzenie, pod kt贸rym mog膮 mie艣ci膰 si臋 zar贸wno czekoladowe na patyku, mi臋towe w wafelku jak i z owocami i bit膮 艣mietan膮 w pucharku. Czas przyjrze膰 si臋 kilku najpopularniejszym lodom, kt贸re zaw艂adn臋艂y Ameryk膮. Pomin臋 jednak lody sprzedawane na ga艂ki oraz soft serve, czyli nasze w艂oskie, poniewa偶 o nich opowiada艂am ju偶 we wcze艣niejszym odcinku.

Popsicle, w Polsce za ich odpowiednik mo偶emy uzna膰 lizaki lodowe, ale na patyku. Powsta艂y one, jak wi臋kszo艣膰 wynalazk贸w, przez przypadek. W 1905 r. jedenastoletni Frank Epperson wsypa艂 do szklanki z wod膮 sproszkowan膮 oran偶ad臋 i energicznie zamiesza艂 j膮 drewnianym patyczkiem. W pewnym momencie co艣 odwr贸ci艂o jego uwag臋 i pozostawi艂 na ganku, przygotowany przez siebie nap贸j na ca艂膮 noc. W tym czasie temperatura spad艂a poni偶ej zera, zamieniaj膮c oran偶ad臋 w kawa艂ek lodu.
Nast臋pnego dnia, ch艂opak przypomnia艂 sobie o porzuconym napoju, lecz zamiast go wyrzuci膰, z pomoc膮 drewnianego patyczka wyci膮gn膮艂 go z kubeczka i zacz膮艂鈥 liza膰. Zachwycony swoim wynalazkiem, szybko zacz膮艂 cz臋stowa膰 nim swoich przyjaci贸艂. Jednak dopiero 18 lat p贸藕niej, w 1923 r. po raz pierwszy postanowi艂 pokaza膰 swoje dzie艂o szerszej publiczno艣ci i pod nazw膮 鈥濫psicle鈥 sprzedaje je w parku w Alamedzie w stanie Kalifornia. Chocia偶 nazwa Epsicle by艂a po艂膮czeniem nazwiska Epperson oraz s艂owa icicle (ajsik膮l), czyli 鈥瀞opel鈥, nie przypad艂a ona do gustu dzieciom Franka, kt贸re okre艣la艂y je mianem Pop鈥檚 鈥榮icle, czyli 鈥瀞ople taty鈥 i tak ju偶 zosta艂o. Obecnie firma sprzedaje 2 miliardy lod贸w rocznie.

Inna ciekawa historia wi膮偶e si臋 z lodami Eskimo Pie. Eskimo Pie to batonik z lodami waniliowymi w twardej czekoladzie zawini臋ty w foli臋. Ten pyszny batonik 聽nie zosta艂aby wymy艣lony, 聽鈥嬧媑dyby nie jeden niezdecydowany ch艂opiec. Christian K. Nelson by艂 w艂a艣cicielem ma艂ego sklepu ze s艂odyczami w pobli偶u liceum, w kt贸rym pracowa艂 jako nauczyciel.By艂 rok 1920, pewnego dnia jego sklep odwiedzi艂 ma艂y ch艂opiec. By艂 w trakcie kupowania lod贸w, gdy w pewnym momencie, po d艂u偶szej chwili zastanowienia, postanowi艂 kupi膰 tabliczk臋 czekolady. Nelson zapyta艂 go, dlaczego nie kupi艂 obu. Ch艂opiec odpowiedzia艂: 鈥濲asne, 偶e chc臋 ich obu, ale dosta艂em tylko 5 cent贸w鈥. Przez kilka tygodni po tym incydencie Nelson pracowa艂 przez ca艂膮 dob臋, eksperymentuj膮c z r贸偶nymi metodami, aby utrzyma膰 stopion膮 czekolad臋 na mro偶onym kremie. W ko艅cu odkry艂, 偶e najlepszym rozwi膮zaniem jest mas艂o kakaowe, kt贸re doskonale przylega.
Natychmiast wyprodukowa艂 500 sztuk lod贸w, kt贸re nazwa艂 I-Scream bars, co by艂o bardzo sprytn膮 gr膮 s艂贸w, poniewa偶 w tym przypadku I scream nie by艂o pisane jako ice cream, a I scream, czyli ja krzycz臋. Lodowe batony okaza艂y si臋 hitem na pikniku stra偶ackim w lokalnej wiosce, a Nelson zacz膮艂 szuka膰 firm, kt贸re wyprodukowa艂yby jego nowy produkt. Rok p贸藕niej on i partner Russel Stover (kt贸ry ju偶 by艂 odnosz膮cym sukcesy cukiernikiem) zgodzili si臋 podzieli膰 r贸wnomiernie wszelkie zyski ze sprzeda偶y s艂odyczy, kt贸rych nazw臋 zmieniono na Eskimo Pie. Po pierwszej reklamie nowego produktu w Iowa sprzedali 250 000 ciast w ci膮gu 24 godzin! Do 1922 r. 2700 firm sprzedawa艂o Eskimo Pie, w 艂膮cznej wysoko艣ci 1 miliona dziennie. Obecnie firma przesz艂a w posiadanie Nestle.

Historia firmy, o kt贸rej chc臋 opowiedzie膰 Wam na koniec r贸wnie偶 rozpocz臋艂a si臋 w 1920 roku w Youngstown w Ohio. To w艂a艣nie tam cukiernik Harry Burt stworzy艂 polew臋 czekoladow膮, kt贸ra 艣wietnie wsp贸艂gra艂a i przylega艂a do lod贸w. Zapytana o to, jak jej smakuj膮, c贸rka Harrego odpowiedzia艂a, 偶e s膮 pyszne, ale jedz膮c je zbyt 艂atwo si臋 ubrudzi膰.
Syn Burtona zasugerowa艂, aby wsadzi膰 do lod贸w drewniany patyczek, kt贸ry pos艂u偶y za r膮czk臋 i dopiero wtedy zamrozi膰. Cukiernik pos艂ucha艂 jego rady i tak narodzi艂y si臋 lody The Good Humor. Nazwa nawi膮zywa艂a do za艂o偶enia, 偶e czyj艣 humor bezpo艣rednio wi膮偶e si臋 z nastrojem, w jakim jest jego podniebienie. Nied艂ugo p贸藕niej Burton zakupi艂 12 samochod贸w dostawczych z agregatami ch艂odniczymi, kt贸re zwabia艂y klient贸w charakterystyczn膮 melodyjk膮. Co ciekawe pierwsze zestaw dzwoneczk贸w pochodzi艂 z ko艂yski jego syna.
W styczniu 1922 r. Burt z艂o偶y艂 wniosek o udzielenie patent贸w, kt贸re zosta艂y przyznane dopiero w pa藕dzierniku 1923 r., Urz膮d patentowy uzna艂 bowiem, 偶e Good Humor s膮 zbyt podobne do Eskimo Pies. Patent zosta艂 przyznane dopiero wtedy, gdy jego syn, Burt Jr. uda艂 si臋 do Waszyngtonu z pr贸bkami, aby wykaza膰 r贸偶nic臋. Przyznane patenty dotyczy艂y sprz臋tu i procesu wytwarzania lod贸w na patyku, ale nie samego produktu.
W tym okresie Frank Epperson rozpocz膮艂 sprzeda偶 lodowych lizak贸w na patyku i za艂o偶y艂 Popsicle Corporation. Sze艣膰 miesi臋cy po tym, jak Popsicle otrzyma艂 patent w sierpniu 1924 r., Good Humor pozwa艂 Popsicle Corporation, a do pa藕dziernika 1925 r. firmy rozstrzygn臋艂y spraw臋 pozas膮dowo. Popsicle zgodzi艂 si臋 zap艂aci膰 Good Humor op艂at臋 licencyjn膮 na produkcj臋 lodowych lizak贸w i sorbet贸w, a Good Humor zastrzeg艂 sobie prawo do wytwarzania kremowych lod贸w na patyku.
Harry Burt zmar艂 w 1926 r., a dwa lata p贸藕niej wdowa po nim, sprzeda艂a swoje udzia艂y firmie Midland Food Products Company, kt贸rej w艂a艣cicielem by艂a grupa biznesmen贸w z Cleveland.
Zainteresowanie lodami by艂o tak ogromne, 偶e w latach 50. Flota powi臋kszy艂a si臋 do 200 samochod贸w! Do lat 60. w ofercie znajdowa艂o si臋 a偶 85 r贸偶nych rodzaj贸w 艂akoci. W 1976r. Good Humor zdecydowa艂o si臋 skupi膰 na sprzeda偶y lod贸w w sklepach i wyprzeda艂o swoje ci臋偶ar贸wki, ka偶d膮 w cenie od tysi膮ca do trzech tysi臋cy dolar贸w.
Przez lata The Good Humor kilkakrotnie zmienia艂o swojego w艂a艣ciciela, przeistaczaj膮c si臋 z rodzinnego interesu w wielk膮 korporacj臋. Obecnie jej w艂a艣cicielem jest firmy Unilever.
Ach zapomnia艂abym鈥 The Good Humor ma swojego odpowiednika w Polsce i jest nim… Algida! Jednak zanim pobiegniecie do sklepu po Big Milka, albo Magnuma, aby odda膰 ho艂d Panu Burtonowi, warto doda膰, 偶e sprawa jest nieco bardziej skomplikowana. Bowiem Algida, jak膮 znany wywodzi si臋 z W艂och, lecz ju偶 np. jej brytyjski odpowiednik Walls, w kt贸rego ofercie znajdziemy te same lody co w Polsce, swoje pocz膮tki mia艂 w sklepie mi臋snym w Londynie, ale to ju偶 zupe艂nie inna historia.

Pode艣lijcie podcast najwi臋kszym lodo偶ercom, kt贸rych znacie i wsp贸lnie wybierzcie si臋 na lody, aby uczci膰 ich wp艂yw na losy 艣wiata. Je艣li macie jaki艣 temat oko艂okulinarny, albo produkt o kt贸ry chcieliby艣cie abym opowiedzia艂a w podca艣cie, napiszcie do mnie na Instagramie: zmaczne.go, na Facebooku: podcast radioaktywny/zmacznego lub wy艣lijcie maila: podcastradioaktywny@gmail.com
Pami臋tajcie r贸wnie偶 aby wpa艣膰 na zmacznego.com, gdzie znajdziecie wiele ilustracji rzeczy, o kt贸rych opowiada艂am w podca艣cie.

殴r贸d艂a:
10best.com/interests/food-culture/the-long-strange-tale-of-ice-cream-in-america/
mentalfloss.com/article/64474/first-ice-cream-ad-ever
ecreamery.com/the-history-of-ice-cream-in-america.html
whatscookingamerica.net/History/IceCream/IceCreamHistory.htm
farmersalmanac.com/where-did-ice-cream-come-from-2484
bassettsicecream.com/our-history-1
goodhumor.com/us/en/home.html
youtube.com/watch?v=RyeVAiFfh8M
theatlantic.com/health/archive/2017/08/ice-cream-military/535980/
popsicle.com/our-story
amhistory.si.edu/archives/d8553.htm
en.wikipedia.org/wiki/Good_Humor

Utwory wykorzystane w podca艣cie:
Santorini 2 – Vibe Mountain
Bongo Madness – Quincas Moreira
My Achy Heart Audio – Hertz
Empty Hearted Man – The 126ers
Sunny Looks Good on You – Midnight North
Down with Paradise – Norma Rockwell
Michigan Greens – Dan Lebowitz

Print Friendly, PDF & Email

Dodaj komentarz