[41.]馃殺 Jak katastrofa Titanica niemal zmieni艂a bieg historii… majonezu.

Cho膰 jedn膮 z jego supermocy jest 艂膮czenie poszczeg贸lnych sk艂adnik贸w, a wr臋cz scalanie rodem z Excela, jest jeden przypadek, w kt贸rym jego wi膮偶膮ce w艂a艣ciwo艣ci zawiod艂y. Tym, jak偶e trudnym przypadkiem, jest Polska. Bowiem to w艂a艣nie majonez, niczym znane nam partie polityczne, podzieli艂 naszych rodak贸w. Zamiast pyta膰 o miejsce pochodzenia, ulubion膮 posta膰 z Przyjaci贸艂 lub najch臋tniej s艂uchany gatunek muzyki, 偶eby sprawdzi膰, czy mamy z kim艣 jakie艣 punkty zahaczenia, wystarczy zada膰 o wiele kr贸tsze, a jak wiele m贸wi膮ce pytanie:
Team Winiary czy Kielecki.

Z odcinka dowiecie si臋 m.in.:
– Francuzi czy Hiszpanie, kto wynalaz艂 majonez?
– Kiedy po raz pierwszy pojawi艂 si臋 majonez?
– Jak katastrofa Titanica mog艂a zmieni膰 bieg historii?
– W jaki spos贸b Niemiec podbi艂 Ameryk臋?

Na dole strony znajduje si臋 transkrypcja odcinka

Linki, kt贸re mog膮 Ci si臋 przyda膰:

Podcast RADIOaktywny
https://podcastradioaktywny.pl

Instagram
https://www.instagram.com/zmaczne.go/

Facebook
https://www.facebook.com/malgosiazmaczynska

E-mail
podcastradioaktywny@gmail.com

Subskrybuj – s艂uchaj gdzie chcesz i kiedy chcesz

Zosta艅 Patronem – do艂贸偶 swoj膮 cegie艂k臋!

殴r贸d艂a:

https://andrewfsmith.com/wp-content/themes/wooden-mannequin/pdf/Hellmann’s%20Mayonnaise%20Article.pdf?fbclid=IwAR1h8qsh3wcC3uZEPKo1wSOTGZJfhr3Z4nIuHkx0DLXc5GQj–zJ8ZvdSUI
https://www.thenibble.com/reviews/main/cheese/eggs/mayonnaise-history.asp
https://www.timetravelturtle.com/where-is-mayonnaise-from/
https://en.wikipedia.org/wiki/Hellmann%27s_and_Best_Foods

TRANSKRYPCJA

Cho膰 jedn膮 z jego supermocy jest 艂膮czenie poszczeg贸lnych sk艂adnik贸w, a wr臋cz scalanie rodem z Excela, jest jeden przypadek, w kt贸rym jego wi膮偶膮ce w艂a艣ciwo艣ci zawiod艂y. Tym, jak偶e trudnym przypadkiem, jest Polska. Bowiem to w艂a艣nie majonez, niczym znane nam partie polityczne, podzieli艂 naszych rodak贸w.

Zamiast pyta膰 o miejsce pochodzenia, ulubion膮 posta膰 z Przyjaci贸艂 lub najch臋tniej s艂uchany gatunek muzyki, 偶eby sprawdzi膰, czy mamy z kim艣 jakie艣 punkty zahaczenia, wystarczy zada膰 o wiele kr贸tsze, a jak wiele m贸wi膮ce pytanie:
Team Winiary czy Kielecki.

Je偶eli oka偶e si臋, 偶e gracie do jednej bramki 鈥 brawo! Nic nie 艂膮czy ludzi tak, jak wsp贸lny wr贸g.
Je艣li jednak Wasze kubki smakowe reprezentuj膮 r贸偶ne dru偶yny, w贸wczas macie dwie opcje. Z prawdopodobnie lekkim niesmakiem 鈥 u艣cisn膮膰 sobie d艂onie i rozej艣膰 si臋, ka偶dy w swoim kierunku lub 2. Kontynuowa膰 rozmow臋. W ko艅cu najtrudniejsz膮 kwesti臋 macie ju偶 za sob膮, po tym mo偶e by膰 ju偶 tylko lepiej.

Zanim jednak opowiem Wam o tym, jak Titanic niemal zmieni艂 losy majonezu na 艣wiecie oraz o naszych narodowych ulubie艅cach, cofnijmy si臋 nieco w czasie, do momentu, w kt贸rym jajka spotka艂y olej.

—————-

Sa艂atka jarzynowa, sa艂atka 艣ledziowa i milion innych sa艂atek, czy jeste艣cie w stanie wyobrazi膰 je sobie鈥 bez majonezu? Ju偶 nawet nie wspomn臋 o jajkach z majonezem!
Nic wi臋c dziwnego, 偶e majonez nale偶y do grona tzw. Pi臋ciu sos贸w bazowych, kt贸re w j臋zyku francuskim okre艣lane s膮 sosami macierzystymi. Poza wspomnianym majonezem, wymiennym z sosem holenderskim, w tej elitarnej grupie znajduj膮 si臋 r贸wnie偶: sos pomidorowy, beszamelowy demi-glace, czyli ciemny i g臋sty sos z odparowanego bulionu wo艂owego lub ciel臋cego oraz jego kolorystyczne przeciwie艅stwo 鈥 jasny sos velout茅, kt贸ry zazwyczaj jest drobiowy, zag臋szczony zasma偶k膮.

W艂a艣nie na bazie tej pi膮tki, tworzy si臋 inne popularne sosy, takie jak ailloli czy bolo艅ski.
Je艣li wi臋c dotychczas mieli艣cie niezbyt przyjemne skojarzenia z metodologi膮, bo um贸wmy si臋 鈥 wi臋kszo艣膰 z nas po raz pierwszy s艂yszy o niej w kontek艣cie pisania pracy licencjackiej 鈥 nast臋pnym razem, gdy us艂yszycie, to mro偶膮ce krew z 偶y艂ach, has艂o pomy艣lcie o Marie-Antoine Car锚me, XIX-wiecznym francuskim szefie kuchni. Napisa艂 on fundamentalne ksi膮偶ki o klasycznej kuchni francuskiej oraz sklasyfikowa艂 setki sos贸w, do czego pos艂u偶y艂a mu przepyszna metodologia.

No dobrze, tym oto sposobem zasadniczo odhaczyli艣my podpunkt zwi膮zany z pochodzeniem bohatera dzisiejszego odcinka. Zar贸wno umieszczenie go w publikacjach po艣wi臋conych klasycznej kuchni francuskiej, jak i u偶ywanie oryginalnej pisowni tego s艂owa w wielu j臋zykach, wskazuje na to, 偶e majonez zawdzi臋czamy Francuzom, co nie pozostawia 偶adnych w膮tpliwo艣ci. Cho膰, czy aby na pewno 偶adnych?

———-

Je艣li s艂uchali艣cie jednego z ostatnich odcink贸w 鈥 tego po艣wi臋conego historii frytek, wiecie ju偶, 偶e w kwestiach kulinarnych, wzgl臋dem Francuz贸w, warto zachowa膰 zasad臋 ograniczonego zaufania.

Podobnie, jak przy frytkach 鈥 Belgowie, tak w tym przypadku – Hiszpanie roszcz膮 sobie prawo do tytu艂u wynalazc贸w majonezu.

Jedn膮 z najpopularniejszych historii opowiadaj膮cych o korzeniach protagonisty tego odcinka jest ta si臋gaj膮ca 1756r. Tak si臋 sk艂ada, 偶e ten偶e rok r贸wnie偶 przewin膮艂 si臋 w 40. Odcinku, wi臋c z nieskrywan膮 rado艣ci膮 przytocz臋 w艂asne s艂owa.

            FRAGMENT 40.

I chocia偶 powiedzenie to odnosi艂o si臋 frytek, doskonale pasuje r贸wnie偶 do dzisiejszego odcinka, co tylko dowodzi, 偶e wydarzenia historyczne, o kt贸rych z niech臋ci膮 s艂uchamy w szkole 鈥 cz臋sto kryj膮 drugie, o wiele ciekawsze i smaczniejsze dno. A nawet 艣mia艂abym twierdzi膰 鈥 o wiele bardziej znacz膮ce dla naszego 偶ycia konsekwencje ni偶 te geopolityczne, o kt贸rych czytamy w podr臋cznikach.
Skoro ju偶 narazi艂am si臋 tym stwierdzeniem historykom, mo偶emy kontynuowa膰 nasz膮 podr贸偶 do korzeni majonezu.

Ot贸偶 we wspomnianym 1756r. w mie艣cie Mah贸n na wyspie Minorka (nie myli膰 z Majork膮, kt贸ra le偶y, a mo偶e raczej p艂ywa po s膮siedzku) wojska francuskie obleg艂y zamek 艣w. Filipa, b臋d膮cy pod panowaniem Anglik贸w. Misja zako艅czy艂a si臋 powodzeniem i wraz z twierdz膮 w r臋ce Francuz贸w trafi艂a ca艂a wyspa. I pomimo, 偶e nasza rzeczywisto艣膰 zdaje si臋 mie膰 niewiele wsp贸lnego z XVIII w. 艣wiatem, natura ludzka a偶 tak, 偶eby nie powiedzie膰 w og贸le, si臋 nie zmieni艂a. I podobnie jak dzi艣, tak samo w贸wczas wiedziano, 偶e sukces nale偶y uczci膰, a dok艂adniej opi膰. Z okazji zwyci臋stwa wyprawiono wielki bankiet na cz臋艣膰 Louisa Fran莽oisa Armand de Vignerot du Plessis, ksi臋cia de Richelieu. Zgodnie z legend膮, osobisty szef kuchni ksi臋cia, jako dodatek do wystawnych da艅, pragn膮艂 przygotowa膰 tradycyjny sos na bazie 艣mietany oraz 偶贸艂tek. Pech chcia艂, 偶e na wyspie nie by艂o 艣mietany鈥 No c贸偶 drodzy Francuzki, na szcz臋艣cie nie wszystkie narody pakuj膮 艣mietan臋, gdzie tylko popadnie鈥 Poniewa偶 jednak oliwy by艂o pod dostatkiem, kucharz zdecydowa艂 si臋 skorzysta膰 z tego substytutu i w ten oto spos贸b stworzy艂 Mah贸nnaise, kt贸ry nazw膮 mia艂 upami臋tni膰 zwyci臋stwo na wyspie Mah贸n.

Czekaj, czekaj. Czyli Francuzki jednak nie k艂amali, to jest ich wynalazek, cho膰 teoretycznie powsta艂 poza granicami Francji. Niezupe艂nie, a nawet kategorycznie nie, je艣li zapytacie niekt贸rych historyk贸w a przede wszystkim mieszka艅c贸w hiszpa艅skiej wyspy.
Okazuje si臋, 偶e druga, niemal r贸wnoleg艂a wersja wydarze艅, m贸wi, 偶e to lokalsi pokazali i nauczyli francuskich kucharzy, przygotowywa膰 majonez. Ci jednak po powrocie do ojczyzny rozpowszechnili go jako sw贸j.
Co na to spadkobiercy Champagna, wie偶y Eiffel i camemberta? C贸偶 niekt贸rym z nich daleko do klasy, z kt贸r膮 zwykli艣my kojarzy膰 Francuz贸w. Pojawi艂y si臋 bowiem g艂osy, 偶e kuchnia i smaki mieszka艅c贸w wyspy Mah贸n by艂y zbyt ma艂o wykwintne, 偶eby mogli oni stworzy膰 co艣 tak doskona艂ego jak majonez. Zacz臋to wi臋c sugerowa膰, 偶e bardziej prawdopodobne jest, aby jego pierwotna nazwa brzmia艂a bayonnaise od Bayonne, miasta s艂yn膮cego z Jambon de Bayone, czyli soczystej szynki Bajo艅skiej.
Inni zwolennicy francuskiego rodowodu sosu utrzymuj膮, 偶e u podn贸偶a nazwy majonez stoi s艂owo manier, oznaczaj膮ce obs艂ugiwa膰 lub moyeu 鈥 starofrancuskie okre艣lenie na 偶贸艂tko.

Co na to Hiszpanie?
Podobno w latach 20. Znany madrycki szef kuchni rozpocz膮艂 akcj臋 nak艂aniaj膮c膮 swoich rodak贸w do odrzucenia francuskiego terminu na rzecz 鈥瀞alsa mahonesa鈥, kt贸re podkre艣la艂oby prawdziwe pochodzenie majonezu.

I faktycznie, po wpisaniu w Google has艂a 鈥瀞alsa mahonesa鈥, pojawiaj膮 si臋 przepisy na majonez, tak偶e nazwa zdaje si臋 funkcjonowa膰, cho膰 zak艂adam, 偶e raczej nie na wi臋ksz膮 skal臋. Je艣li macie jakie艣 informacje w tym temacie, to jak zawsze b臋d臋 wdzi臋czna za wiadomo艣ci od Was!

Wsp贸艂cze艣nie, specjali艣ci r贸wnie偶 s膮 podzieleni. Jedni zwracaj uwag臋 na fakt, 偶e majonez nie pojawia si臋 w 偶adnej z pierwszych XVII-wiecznych kolekcji francuskich przepis贸w, mo偶e wskazywa膰 na to, 偶e Francuzi nie dysponowali odpowiedni膮 technologi膮 a偶 do XVIIIw. Inni natomiast kontruj膮, 偶e jednak wszystkie nam znane pierwsze doniesienia o majonezie s膮 w艂a艣nie w j臋zyku francuskim.

Sk膮d wi臋c kucharz ksi臋cia de Richelieu wiedzia艂, jak przyrz膮dzi膰 majonez na uczt臋 z okazji zwyci臋skiej walki na wyspie Mah贸n?

By膰 mo偶e po prostu nauczy艂 si臋 tego wcze艣niej?

———–

Dotar艂am do ciekawego artyku艂u, z kt贸rego dowiedzia艂am si臋, 偶e ju偶 sam Atoine Car锚me, czyli ten ziomeczek od sosowej metodologii, pr贸bowa艂 doj艣膰 do etymologii s艂owa majonez. I to w艂a艣nie on spekulowa艂, 偶e nazwa ta pochodzi od s艂owa maner. Jak zauwa偶a autor artyku艂u:
鈥濶ie do pomy艣lenia jest, aby Car锚me – wyszkolony przez najwi臋kszego cukiernika w napoleo艅skim Pary偶u, tw贸rc臋 francuskiej wykwintnej kuchni i szefa kuchni ksi臋cia de Talleyranda – nie zna艂 historii nazwy, gdyby majonez powsta艂 dopiero w 1756 roku. Rzeczywi艣cie, sam Talleyrand dorasta艂 pod rz膮dami Ancien贸w (by艂 wybrednym koneserem sto艂u i porusza艂 si臋 w tych samych kr臋gach, co rodzina Richelieu. Pochodzenie 鈥瀖ajonezu鈥 musi by膰 znacznie starsze ni偶 1756 r., Je艣li Car锚me nie wiedzia艂 o tym.鈥

Jaka jest wi臋c alternatywna historia?
Ot贸偶 taka, 偶e majonez swoj膮 nazw臋 zawdzi臋cza Charles, ksi臋ciowi de Mayenne, kt贸ry w 1589r. przewodzi艂 w bitwie pod Arques. Przed walk膮 Karol zdecydowa艂 si臋 nieco d艂u偶ej pogo艣ci膰 przy stole, aby nacieszy膰 podniebienie kurczakiem z sosem na zimno. Jak si臋 p贸藕niej okaza艂o, dobrze zrobi艂, bo bitwa zako艅czy艂a si臋 wielkim niepowodzeniem, a wiadomo, 偶e pora偶ka ma gorzki smak鈥 Wspomnianym sosem na zimo mia艂 by膰 oczywi艣cie majonez, co nie wiem jak Wam, ale mnie od razu daje do my艣lenia 鈥 nie objadaj si臋 sa艂atk膮 jarzynow膮 przed p贸j艣ciem na front.

Zapewne, podobnie jak przy frytkach prawda le偶y gdzie艣 po 艣rodku lub by膰 mo偶e Francuzi po prostu do perfekcji opanowali podbieranie przepis贸w innym. 呕eby jednak nie doprowadza膰 do napi臋膰 na granicy Francja 鈥 Hiszpania zawsze zostaje nam za艂o偶y膰, bo i takie g艂osy si臋 pojawiaj膮, 偶e historia majonezu si臋ga dalej ni偶 historia obu tych pa艅stw, a mianowicie do staro偶ytnego Egiptu. Bowiem prawdopodobnie ju偶 wtedy Kleopatra cieszy艂a si臋 jak偶e prostym po艂膮czeniem oleju i jajek, co by艂o protoplast膮 znanego nam dzi艣 majonezu.

Dobrze. Lekcja historii sko艅czona.
DZWONEK

—————

Skoro suche fakty mamy ju偶 za sob膮, mo偶emy przej艣膰 do rzeczy bli偶szym naszym sercom, a ju偶 na pewno 偶o艂膮dkom, czyli produkt贸w, kt贸re widzimy codziennie na sklepowych p贸艂kach.
Zanim jednak opowiem Wam, jak to Zwi膮zkowi Radzieckiemu zawdzi臋czamy Kielecki, przenie艣my si臋 na chwil臋 do Indii, a przynajmniej tak si臋 wydawa艂o Kolumbowi, czyli do Stan贸w Zjednoczonych.

Majonez trafi艂 za ocean w pierwszej po艂owie XVIII w. dzi臋ki migruj膮cym z Francji kucharzom, kt贸rzy chcieli cieszy膰 si臋 kochanym sosem r贸wnie偶 na nowym l膮dzie. Nie zdziwi chyba nikogo, 偶e specja艂 z miejsca podbi艂 serca wszystkich i wkr贸tce nie wyobra偶ali ju偶 sobie bez niego 偶ycia. Sam Calvin Coolidge, 30. Prezydent Stan贸w Zjednoczonych, powiedzia艂 kiedy艣 w wywiadzie, 偶e jedynym smako艂ykiem, bez kt贸rego nie m贸g艂by 偶y膰 jest majonez jego cioci Marysi. I tutaj ma艂a dygresja. Rozumiem cz艂owieka! Co prawda nie wiem, czy kiedy艣 jad艂am jej majonez, ale jab艂ecznik mojej cioci Marysi, absolutnie nie ma sobie r贸wnych!

Nied艂ugo jednak domowej roboty majonez by艂 r贸wnie du偶ym rarytasem co dzi艣, poniewa偶 ju偶 w latach 20. XX w. spora cz臋艣膰 gospody艅, 偶eby oszcz臋dzi膰 sobie pracy 鈥 si臋ga艂a po ten sklepowy. W du偶ej mierze by艂a to zas艂uga Richarda Hellmanna. Niby kojarzycie to nazwisko, a nie do ko艅ca wiecie sk膮d? Tak, to ten od majonezu Hellmann鈥檚. Jak to si臋 sta艂o, 偶e niemiecki imigrant osi膮gn膮艂 tak wielki sukces, 偶e sto lat p贸藕niej, jego nazwisko u艣miecha si臋 do nas z niebieskich etykietek na p贸艂kach w Biedronce?

———-

Richard Hellmann urodzi艂 si臋 22.06.1876 r. w ma艂ym niemieckim miasteczku Vetschau, kt贸re znajduje si臋 w dolnych 艁u偶ycach, a wi臋c bardzo blisko granicy z Polsk膮, st膮d miasto znane jest jeszcze pod jedn膮 nazw膮 鈥 Wietosz贸w.
Mo偶na powiedzie膰, 偶e Ch艂opak od najm艂odszych lat by艂 blisko zwi膮zany z bran偶膮 spo偶ywcz膮. Jego czternastolatek podj膮艂 swoj膮 pierwsz膮 prac臋, kt贸ra polega艂a na sprzeda偶y r贸偶nych towar贸w spo偶ywczych oraz alkoholu na lokalnym targu. W ci膮gu nast臋pnych lat kilka razy zmienia艂 miejsce zamieszkania, w poszukiwaniu z jednej strony lepiej p艂atnej pracy, ale r贸wnie偶 nowych wyzwa艅 z ni膮 zwi膮zanych. Dowodem na to mo偶e by膰 chocia偶by jego odpowied藕 na przeczytane w gazecie og艂oszenie znanej brytyjskiej firmy produkuj膮cej m.in. 偶ywno艣膰 w puszkach, kt贸ra poszukiwa艂a nowych pracownik贸w. Richard przyj膮艂 ofert臋 i wkr贸tce rozpocz膮艂 prac臋 w Londynie, gdzie zg艂臋bia艂 tajniki odpowiedniego przygotowywania 偶ywno艣ci, natomiast wieczorami ucz臋szcza艂 do szko艂y, w kt贸rej pobiera艂 lekcje j臋zyka angielskiego.
Podczas pracy w firmie Crosse & Blackwell Richard pozna艂 szefa luksusowych delikates贸w w San Francisco, kt贸ry zaoferowa艂 mu u siebie prac臋. Hellmann nie zastanawia艂 si臋 d艂ugo i w pa藕dzierniku 1903r. dobi艂 do portu w Nowym Jorku. Mia艂 tam zabawi膰 dos艂ownie chwil臋, zanim nie z艂apie poci膮gu do San Francisco, jednak los zadecydowa艂 inaczej i kiedy w ko艅cu tam dotar艂, by艂a to ju偶 zupe艂nie inna bajka. Co wi臋c powstrzyma艂o ch艂opaka przed wej艣ciem do wagonu?

Tego samego dnia, gdy po raz pierwszy postawi艂 stop臋 na nowym dla niego l膮dzie, postanowi艂 wybra膰 si臋 na spacer po mie艣cie. W pewnym momencie na witrynie jednego ze sklep贸w na Manhatanie zobaczy艂 napis 鈥濬rancis H. Leggett Co.鈥 Richard od razu skojarzy艂, 偶e jest to znacz膮ca posta膰 w jego bran偶y, o czym 艣wiadczy艂 chocia偶by fakt, 偶e produkty tej firmy by艂y dystrybuowane przed jego poprzedniego pracodawc臋 w Anglii. M臋偶czyzna postanowi艂 wi臋c zajrze膰 do 艣rodka i鈥 ju偶 stamt膮d nie wyszed艂. No dobra, to sformu艂owanie mo偶e by膰 zbyt jednoznaczne dla fan贸w true crime, wi臋c uspokajam 鈥 wyszed艂, ale ju偶 jako 艣wie偶o zatrudniony pracownik, poniewa偶 po wej艣ciu, Niemiec wpad艂 na vice prezesa sp贸艂ki, z kt贸rym natychmiast z艂apa艂 dobry kontakt i zosta艂 przyj臋ty na pok艂ad firmy. W ten oto spos贸b Hellmann przez 18 miesi臋cy uczy艂 si臋 specyfiki bran偶y i handlu pod okiem najlepszych.

Musz臋 przyzna膰, 偶e biografia Richarda Hellmanna jest naprawd臋 ciekawa inspiruj膮ca, jednak my skupimy si臋 na jej najwa偶niejszych aspektach.

W sierpniu 1904r. m臋偶czyzna po艣lubi艂 Margaret Voossberg, z kt贸r膮 pozna艂 si臋 jeszcze w Niemczech. Ma艂gosia by艂a c贸rk膮 w艂a艣cicieli delikates贸w i jest to kluczowa informacja, o czym wkr贸tce si臋 przekonacie.
Nieca艂y rok po 艣lubie ma艂偶onkowie wynaj臋li lokal, w kt贸rym otworzyli Hellmann鈥檚 Delicatessen. Biznes kr臋ci艂 si臋 dobrze. Wkr贸tce na 艣wiat przysz艂a Margaret… junior? Nie wiem, jak sprawy si臋 maj膮 w przypadku c贸rek nazwanych po swojej mamie, wi臋c za艂贸偶my 鈥 Ma艂gosia druga. W ka偶dym razie, w tr贸jk臋 wiedli spokojne 偶ycie, do momentu, kiedy w 1911r. Richard zachorowa艂 i otrzyma艂 od lekarza mo偶liwie najgorsze wie艣ci 鈥 je艣li wci膮偶 b臋dzie tak du偶o pracowa艂, wkr贸tce b臋dzie musia艂 przej艣膰 na wieczn膮 emerytur臋. M臋偶czyzna nie mia艂 w贸wczas nawet 40-tki, wi臋c wizja rych艂ej 艣mierci ogromnie go przerazi艂a, w zwi膮zku z czym postanowi艂 odsprzeda膰 sw贸j biznes, a nast臋pnie wybra艂 si臋 w podr贸偶 do Europy, aby odwiedzi膰 ojczyzn臋, a nast臋pnie przyjaciela w Pary偶u. 

————

Matta Martineza, Richard pozna艂 w Londynie. By艂 on synem w艂a艣ciciela firmy spo偶ywczej, a w momencie ich spotkania we Francji, obejmowa艂 ju偶 stanowisko prezesa w rodzinnym biznesie. Hellmann z zainteresowaniem przygl膮da艂 si臋 ich ca艂emu systemowi dystrybucji, jednak w szczeg贸lno艣ci 鈥 dystrybucji majonezu. W delikatesach Niemca by艂 on produkowany codziennie i sprzedawany w ma艂ych porcjach, z kolei rodzina Martinez dzia艂a艂a hurtowo i rozprowadza艂a sw贸j produkt po hotelach i innych instytucjach.
Pomimo ca艂ego uznania dla przedsi臋wzi臋cia, Hellmann mia艂 jedno, spore zastrze偶enie 鈥 opakowanie. Bowiem Francuz sprzedawa艂 sos w oko艂o 2kg drewnianych skrzyniach po ma艣le, co sami przyznacie raczej nie pozwala艂o zachowa膰 szczeg贸lnej sterylno艣ci.

B臋d膮c jeszcze w Pary偶u, Richard otrzyma艂 informacj臋 o 艣mierci m臋偶czyzny, kt贸ry przej膮艂 po nim delikatesy. Postanowi艂 wi臋c wr贸ci膰 do Nowego Jorku najbli偶szym statkiem. I tutaj dochodzimy do TEGO momentu 鈥 momentu, za kt贸ry uwielbiam podcast ZMACZNEGO, bo cho膰 przygotowanie ka偶dego odcinka wymaga ode mnie d艂ugich godzin, a w艂a艣ciwie dni pracy to zawsze, kiedy podczas robienia researchu 鈥 przekopywania si臋 przez mas臋 nudnych informacji, trafiam na tak膮 pere艂k臋 鈥 czuj臋, 偶e by艂o warto. Bo w艂a艣nie takie smaczki, zazwyczaj ukryte przed szersz膮 widowni膮, nadaj膮 marce lub produktowi, o kt贸rym opowiadam pikanterii, wyj膮tkowo艣ci, emocji? Sama nie wiem, jak to do ko艅ca nazwa膰, ale na pewno dla mnie jest to 鈥 to co艣!

Wyobra藕cie sobie, 偶e niewiele brakowa艂o, a losy mo偶e nie 艣wiata jako takiego, ale kulinarnego ju偶 owszem 鈥 potoczy艂yby si臋 inaczej. Okazuje si臋 bowiem, 偶e agent biura podr贸偶y, u kt贸rego Richard kupowa艂 bilet powrotny do Stan贸w Zjednoczonych, gor膮co zach臋ca艂 go wykupienia sobie miejsca na pok艂adzie niezwykle okaza艂ego i luksusowego statku o nazwie Titanic.

I tutaj nasza historia mog艂aby mie膰 sw贸j koniec. Tylko Leo powoli opadaj膮cy w g艂膮b lodowatego oceanu, gdyby nie fakt, 偶e Hellmannowi bardziej ni偶 na luksusie zale偶a艂o na czasie i pieni膮dzach, dlatego dop艂yn膮艂 od Nowego Jorku mniejszym, ale ta艅szym i szybszym statkiem. Kilka dni p贸藕niej On i ca艂y 艣wiat us艂yszeli o katastrofie niezatapialnego olbrzyma.  

——————-

Jednak SHOW MUST GO ON, dlatego wracamy do naszej g艂贸wnej opowie艣ci. Po powrocie Pa艅stwo Hellmannowie postanowili wznowi膰 dzia艂alno艣膰 delikates贸w i wkr贸tce otrzymali propozycj臋 zaopatrzenia wi臋kszego przyj臋cia w majonez. W贸wczas Richard przypomnia艂 sobie wszystko, co niedawno podpatrzy艂 u swojego przyjaciela, a tak偶e si臋gn膮艂 po specjalistyczne publikacje po艣wi臋cone majonezowi. Zamkn膮艂 si臋 na zapleczu i zabra艂 si臋 za tworzenie nowego przepisu, z kt贸rego majonez wytrzyma艂a d艂u偶ej. Produkt by艂 testowany na ludziach, a dok艂adniej klientach 鈥 do momentu uzyskania idealnego smaku. Kiedy uda艂o si臋 go osi膮gn膮膰, pojawi艂a si臋 kolejna wa偶na kwestia – odpowiednie opakowania.

Ale zanim o nich, ma艂e wtr膮cenie. Pami臋tacie, jak wspomina艂am, 偶e rodzice Margaret, 偶ony Richarda, mieli swoje delikatesy i jest to istotny element ca艂ej tej uk艂adanki? Wiele 藕r贸de艂 wskazuje bowiem na to, 偶e przepis na majonez, kt贸rym do dzi艣 zajadaj膮 si臋 Amerykanie i kt贸ry zadecydowa艂 o sukcesie marki Hellmann鈥檚, tak naprawd臋 nale偶a艂 do matki Ma艂gosi.
Dlatego w internecie mo偶na natrafi膰 na artyku艂y, kt贸re zauwa偶aj膮, 偶e i tym razem za sukcesem m臋偶czyzny, stoi m膮dra kobieta 鈥 oraz w tym przypadku 鈥 jej majonez, bo to w艂a艣nie Margaret na zapleczu delikates贸w 艂膮czy艂a 偶贸艂tka z olejem i dzia艂a si臋 magia.

Zwracam na to uwag臋, bo z kolei z innego 藕r贸d艂a, na kt贸rym teraz si臋 opieram wynika, 偶e owszem 鈥 pocz膮tkowo, kiedy majonez sprzedawano w ma艂ych ilo艣ciach, wychodzi艂 on spod r膮k Pani Hellmann jednak, gdy postanowili dzia艂a膰 na wi臋ksz膮 skal臋 鈥 Richard zacz膮艂 receptur臋 ulepsza膰 lub wr臋cz tworzy膰 na nowo.

Wracaj膮c do opakowa艅, stosowane u Martineza drewniane pud艂a, postanowiono zast膮pi膰 prawie 4-ro litrowymi kamiennymi s艂ojami. Nowy majonez okaza艂 si臋 strza艂em w dziesi膮tk臋 鈥 zar贸wno w艣r贸d klient贸w biznesowych, np. hoteli, jak i w艣r贸d zwyk艂ych Kowalskich czy raczej Smith贸w. Wychodz膮c naprzeciw ich oczekiwaniom, od 1.09.1912r. sos by艂 sprzedawany r贸wnie偶 w s艂oikach, ozdobionych trzema charakterystycznymi niebieskimi wst膮偶eczkami, kt贸re do dzi艣 zdobi膮 opakowania marki Hellmann鈥檚.
Dlaczego zdecydowano si臋 akurat na niebiesk膮 wst膮偶k臋? Okazuje si臋, 偶e w tamtym czasie niebieskie szarfy by艂y symbolem luksusu i wysokiej jako艣ci produktu.

Jednym z teoretycznie niewielkich, a wr臋cz nie maj膮cych wi臋kszego znaczenia element贸w, kt贸re przes膮dzi艂y o sukcesie marki by艂 kszta艂t opakowania, kt贸ry zastrze偶ono w urz臋dzie patentowym. Tym, czym wyr贸偶nia艂o si臋 ono na tle konkurencji by艂 znacznie wi臋kszy otw贸r, kt贸ry umo偶liwia艂 swobodne wsadzenie 艂y偶ki do 艣rodka, co znacznie u艂atwia艂o spraw臋 np. podczas przygotowywania sa艂atki, gdzie majonez leje si臋 w du偶ych ilo艣ciach.

Jak wspomnia艂am wcze艣niej, historia marki Hellmann鈥檚 jest ciekawa i niezwykle inspiruj膮ca, poniewa偶 okazuje, 偶e niekt贸re z pozoru ma艂o istotne decyzje lub zbiegi okoliczno艣ci potrafi膮 przynie艣膰 osza艂amiaj膮ce efekty i doprowadzi膰 nas na szczyt.
My艣l臋 jednak, 偶e na tym etapie opowie艣ci mo偶emy pozwoli膰 ju偶 sobie na long story short, poniewa偶 firma po prostu ros艂a w si艂臋, stopniowo rozrastaj膮c si臋 nie tylko na kolejne sklepy w okolicy, kt贸re zaopatrywa艂a, kolejne dzielnice i kolejne miasta, ale w ko艅cu i ca艂y 艣wiat.

————–

Strza艂em w dziesi膮tk臋 okaza艂o si臋 dystrybuowanie produktu za pomoc膮 w艂asnych furgonetek. Dzi臋ki temu nie tylko, ze wzgl臋du na wygod臋, sklepy ch臋tniej zaopatrywa艂y si臋 w Hellmann鈥檚, ale r贸wnie偶 samochody s艂u偶y艂y za doskona艂膮 reklam臋, poniewa偶 na ich boku mie艣ci艂 si臋 wielki, czerwony napis 鈥濰ellmann鈥檚 Mayonnaise鈥.

Do艣膰 innowacyjnym jak na tamte czasy rozwi膮zaniem, by艂o tak偶e pobieranie op艂at od klient贸w detalicznych z g贸ry, co pozwoli艂o zachowa膰 firmie p艂ynno艣膰 finansow膮 ju偶 od samego pocz膮tku. Tym, co zach臋ca艂o w艂a艣cicieli sklep贸w do wsp贸艂pracy z Hellmannem, by艂o odbieranie niesprzedanych produkt贸w po tygodniu od ich dostarczenia. Z jednej strony 鈥 oni nie musieli martwi膰 si臋, co zrobi膰 z zalegaj膮cymi resztkami, a z drugiej firma mia艂a mo偶liwo艣膰 obserwacji, jak po d艂u偶szym czasie zachowuje si臋 jej produkt. Trzeba bowiem pami臋ta膰, 偶e w贸wczas mo偶na by艂o jedynie pomarzy膰 o lod贸wkach i ch艂odniach, kt贸rymi dysponujemy dzisiaj, o konserwantach 偶ywno艣ci nie wspominaj膮c.

Z biegiem lat Hellmann鈥檚 udziela艂 kolejnych licencji na produkcje i dystrybuowanie ich majonezu, a tak偶e budowa艂o coraz wi臋ksze fabryki. W 1922r., czyli dok艂adnie 10 lat po wznowieniu dzia艂alno艣ci delikates贸w, otworzono pi臋ciopi臋trowy zak艂ad w Long Island City, kt贸ry by艂 najwi臋ksz膮 fabryk膮 majonezu na 艣wiecie. Do 1927 roku z fabryki wyje偶d偶a艂o dziennie 600 ci臋偶ar贸wek za艂adowanych pud艂ami wype艂nionymi s艂oikami, kt贸re rozwo偶ono po sprzedawcach detalicznych.  

Marka by艂a znana tak偶e ze 艣wietnego marketingu. Pierwsze reklamy w gazetach pojawi艂y si臋 ju偶 w 1917r. Natomiast akcj膮, do dzi艣 ciesz膮c膮 si臋 uznaniem ze strony specjalist贸w od marketingu, by艂o wydanie w 1922r. ma艂ego biuletynu zatytu艂owanego The Chef鈥檚 Standby; Niebieska wst膮偶ka, w kt贸rej zamieszczono kilkadziesi膮t przepis贸w na potrawy z ich majonezem, m.in. sa艂atk臋 ze szparagami, sa艂atk臋 z ananasem czy karczochy z majonezem Richarda Hellmanna. Akcja okaza艂a si臋 wielkim sukcesem i kilkakrotnie by艂a powtarzana.

W 1927 roku Richard Hellmann, Inc. generowa艂o sprzeda偶 w wysoko艣ci 15 milion贸w dolar贸w z zyskiem netto w wysoko艣ci 1 miliona dolar贸w. W tym samym roku firma zosta艂a sprzedana firmie Postum Foods, p贸藕niej przemianowanej na General Foods.

Richard Hellmann zmar艂 3.02.1971r., w wieku 95 lat, co daje mi przes艂anki ku temu, by wierzy膰, 偶e jedzenie majonezu jest sposobem na d艂ugowieczno艣膰. Niemiecki imigrant zapisa艂 si臋 na kartach historii jak cz艂owiek, kt贸ry ci臋偶k膮 prac膮 ma艂e delikatesy zamieni艂 w mi臋dzynarodowe imperium鈥 majonezu. Kluczem do sukcesu okaza艂 si臋 nie tylko dryg do marketingu, ale przede wszystkim dobra obserwacja po艂膮czona z wyci膮ganiem wniosk贸w oraz smyka艂ka do dystrybucji.

————

Zabieraj膮c si臋 do tworzenia tego podcastu raczej nie przepe艂nia艂 mnie entuzjazm, poniewa偶 osobi艣cie nie nale偶臋 do fan贸w majonezu. I pewnie nie pr臋dko podj臋艂abym ten temat, gdyby nie rozmowa z Antonim Syrkiem D膮browskim, kt贸ry powiedzia艂, 偶e taki majonez, to w sumie ciekawa rzecz, kto na ni膮 wpad艂?! Mam nadziej臋, 偶e tym podcastem nie tylko uda艂o mi si臋 odpowiedzie膰 na to pytanie. Tak偶e to ju偶 wszystko鈥

A w艂a艣nie. M贸wi膮c te s艂owa nie by艂am jeszcze 艣wiadoma tego, 偶e historia Hellmann鈥檚 jest warto d艂u偶szej uwagi. Dlatego zdecydowa艂am, 偶e Kielecki oraz Winiary dostan膮 w艂asny, calutki odcinek. Tak偶e 艣mia艂o mog臋 powiedzie膰鈥 ci膮g dalszy nast膮pi.

Print Friendly, PDF & Email

Dodaj komentarz